Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն ու Վլադիմիր Պուտինը

Խաղից դուրս վիճակ, կամ ո՞րն էր Թուրքիայի գլխավոր սխալը Արցախի հարցում

743
(Թարմացված է 00:04 25.11.2020)
Sputnik Արմենիայի սյունակագիրը վերլուծում է արցախյան պատերազմի արդյունքում տարածաշրջանում ձևավորված ուժերի դասավորվածությունը, ինչպես նաև այն պատճառները, որոնք հանգեցրին իրադարձությունների նման զարգացման։

Ռուսաստանի և Թուրքիայի տրամագծորեն հակառակ աշխարհաքաղաքական շահերը հերթական չար կատակը խաղացին նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կայսերական նկրտումների գլխին։ Տեղի ունեցավ մոտավորապես նույն բանը, ինչ եղել էր Սիրիայում և Լիբիայում։ Եվ դա այդպես է, չնայած այն փաստին, որ Մոսկվայի և Անկարայի աշխարհաքաղաքական մրցակիցները նույնն են՝ Վաշինգտոնն ու եվրոպական մայրաքաղաքները։

Ասել, որ Ղարաբաղյան հակամարտության վերջնական դասավորությունը Ռուսաստանի համար ձեռնտու ստացվեց, այնքան էլ ճիշտ չի լինի։ Հազիվ թե Կրեմլում ի սկզբանե նախատեսել էին, որ այդքան հապճեպորեն ստիպված կլինեն միջամտել ուղղակի ռազմական բախմանը։

Հնարավո՞ր է արդյոք Թուրքիային դիմադրելով՝ բազմավեկտորություն խաղալ

Ռուսաստանում, ամենայն հավանականությամբ, ի սկզբանե հույս ունեին, որ Հայաստանը, որպես ՌԴ սակավաթիվ ռազմավարական դաշնակիցներից մեկը, կկարողանա պահել աշխարհի գլոբալ վերաձևման ընթացքում ուրվագծվող աշխարհաքաղաքական ճակատներից գոնե մեկը։ Մոսկվայում ենթադրում էին, որ Երևանը կկարողանա ծածկել և պաշտպանել Արցախի տարածքները։

Այդ դեպքում Կրեմլն իրոք պատրաստ էր իր ուժերի չափով (և բավականին մեծ) օգնություն տրամադրել հայկական կողմին՝ բոլոր ոլորտներում։ Բայց ամեն բան փոխվեց այն ժամանակ, երբ «թավշյա հեղափոխության» արդյունքում Հայաստանում իշխանության եկան ուժեր, որոնք պատրաստ էին երկրի արտաքին քաղաքական կողմնորոշումը փոխարինել այսպես կոչված բազմավեկտորությամբ։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ միասին իշխանության եկած երիտասարդ թիմն իրեն բարեփոխիչ էր համարում։ Դաստիարակվել և կրթվել էր գլոբալիզմի ոգով, որը, ճիշտն ասած, արդեն սկսել էր սպառել իրեն։ Սակայն այդքան էլ հեշտ չէր հրաժարվել այն ստանդարտներից, որոնց սովորել էին սովորելու և զանազան արևմտյան հիմնադրամների և ՀԿ-ների համար աշխատելու տարիներին։

Ահա և ստացվեց այն, ինչ ստացվեց։ Այն է`երկրի՝ գլոբալիզացիայի և ժողովրդավարության արևմտյան տարբերակի գաղափարներով ոգեշնչված ղեկավարությունը որոշեց, որ կարելի է գլուխ հանել առանց տարածաշրջանում ռազմավարական դաշնակցի։ Ենթադրում էին, որ յոթ սարից այն կողմ գտնվող Վաշինգտոնն ու եվրոպական մայրաքաղաքներն անպայման կպաշտպանեն Հայաստանը արտաքին սպառնալիքներից, և որ Գյումրու ռազմաբազան Երևանին, մեծ հաշվով, արդեն պետք չէ։

Անկարան կրկին հայտարարում է Արցախում թուրք խաղաղապահների մասին, Մոսկվան կրկին հերքում է

Իսկ չէ՞ որ խոսքը Թուրքիայի ակտիվության մասին էր, որը նախկինում ագրեսիվ կերպով ներխուժել էր թե՛ Սիրիա, թե՛ Իրաք, թե՛ Լիբիա։ Նույն այն Թուրքիայի, որը մի լումայի արժեք չի տալիս Հունաստանի և Կիպրոսի տարածքային ամբողջականությանն ու ծովային ավազանին, որը շարունակ սպառնում է Եվրամիությանը Հյուսիսային Աֆրիկայից և Միջին Ասիայից փախստականներով (և եվրոպացիներն իրոք վախենում են դրանից)։

Խոսքն այն նույն Թուրքիայի մասին էր, որ վերջերս Լիբիայի ափերի մոտ իր ռազմանավերի նշանառության տակ էր վերցնում ֆրանսիական էսկադրոնային ականակիրը։ Եվ ահա նույն կերպ, առանց քաշվելու, Անկարան խառնվեց Ղարաբաղյան հակամարտությանը, որը վերաճեց արյունահեղ պատերազմի։

Եվ ահա երբ Արցախում արդեն սավառնում էին թուրքական «Բայրաքթարները», կրակում էին «TRG-300 Kasirga» ՀԿՌՀ-ները, իսկ ռազմական օպերացիաները թուրք մասնագետներն էին ծրագրում, Երևանում արդեն հասկացան, որ առանց ռուս բարեկամների օգնության և Գյումրիում նրանց ռազմակայանի` ոչ մի կերպ հնարավոր չէ։

Հարյուր տարի տարածաշրջանն Անկարայի համար եղել է terra non grata

Թուրքիան, ձևականությունների հետևից չընկնելով, խախտեց Երևանի և Բաքվի միջև Ռուսաստանի ստեղծած կայուն հավասարակշռությունը։ Մոսկվան հակամարտող կողմերին զենք էր վաճառում այն հաշվարկված համամասնությամբ, որպեսզի բալանսի ակնհայտ խախտում չլինի, և ոչ մեկի մոտ տարածաշրջանում իրավիճակ փոխող մեծ պատերազմ սանձազերծելու գայթակղություն չառաջանա։

Եվ Անկարան սկսեց անել դա մոտ երկու տարի առաջ, երբ համոզվեց, որ Հայաստանի իշխանությունների աշխարհաքաղաքական վեկտորը ավելի ու ավելի բացահայտորեն է թեքվում դեպի արևմուտք։ Երբ Երևանում հակառակորդին առաջարկում էին միասին թեյ խմել Շուշիում և փամփուշտներից զարդեր սարքել։ Երբ խոսում էին այն մասին, որ 2016թ․-ի Ապրիլյան պատերազմում հարյուր հայ զինվորներ զոհվել են «հենց այնպես»։

Անկարայում այսպես կողմնորոշվեցին․ ժամանակն է պայթեցնել իրավիճակը ամբողջ տարածաշրջանում։ Քանի որ Էրդողանը որոշել է «գնալ արևելք», ապա ավելի հարմար առիթ չի լինի։ Ընդ որում՝ որպես ռազմական օպերացիայի նպատակ Թուրքիան ամենևին էլ Արցախը չէր տեսնում։ Ավելի ճիշտ՝ տեսնում էր Արցախը, բայց ամենևին էլ ոչ պարզապես այն «կրտսեր եղբայր Ադրբեջանին վերադարձնելու» նպատակով։

Նպատակը շատ ավելի խոշոր էր՝ ներխուժել Հարավային Կովկաս և այնտեղ էլ մնալ։ Եվ, սկզբի համար, Ռուսաստանի հետ կիսել ամբողջ տարածաշրջանի վերահսկողությունը։ Անկարայում ծրագրում էին Մոսկվայի հետ հավասար նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ։ Որոշել ոչ միայն Արցախի, այլև ամբողջ տարածաշրջանի ճակատագիրը, որն արդեն հարյուր տարի է, ինչ թուրքերի համար terra non grata է։ Երկիր, որի մասին նրանք միայն երազել կարող էին։

Ղարաբաղի փաստաթուղթը այդքան էլ չի բավարարում Բաքվին․ թուրք պատգամավորն ասել է՝ ինչու

Եվ ծրագիրը նախատեսում էր անպայման Նախիջևանի տարածքը ճանապարհով միացնել Ադրբեջանին։ Անել այն, ինչի համար արդյունքում Վաշինգտոնում, Բրյուսելում և Թել Ավիվում Անկարային կգովեն ու գլուխը կշոյեն։

Որովհետև, ի լրումն մնացած ամեն ինչի, բացի Էրդողանի նեոօսմանական, կայսերական նկրտումների (որոնց նույն Արևմուտքում չգիտես ինչու` լուրջ չեն վերաբերվում), ՆԱՏՕ-ն ուղիղ հասանելիություն է ստանում Իրանի «հյուսիսային դարպասներին»։ Բացի այդ, Թուրքիային արևմտյան կարկանդակներ կհասնեին նաև նրա համար, որ մոտեցել է Ռուսաստանի հարավային դարպասներին՝ Հյուսիսային Կովկասին։

Ո՞վ պետք է այսքանից հետո պայմանավորվի Արցախի հարցով, եթե ոչ Ռուսաստանը

Բայց այս ամենը հնարավոր կլիներ մի պայմանով` եթե Ադրբեջանը Թուրքիայի օգնությամբ գրավեր Արցախի ամբողջ տարածքը, իսկ թուրքական (կամ որ նույնն է՝ ՆԱՏՕ-ական) զորակազմը «խաղաղապահության» անցնել ռուս խաղաղապահների հետ միասին։ Այդ դեպքում Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման խնդիրները Մոսկվային հավասար` Անկարան էր լուծելու։ Եվ ոչ միայն Արցախի, այլև առհասարակ հարավ-կովկասյան տարածաշրջանի բոլոր հարցերը։ Միայն թե խնդիր առաջացավ։

Այստեղ ևս, ինչպես Սիրիայում ու Լիբիայում, ոչ այն է` բարեկամներ, ոչ այն է` դաշնակիցներ, ոչ այն է` գործընկերներ Ռուսաստանի և Թուրքիայի շահերը, պարզվեց, տրամագծորեն հակառակ են միմյանց։ Եվ քանի որ Հայաստանը չճանաչեց Արցախի անկախությունը, իր կադրային ստորաբաժանումները չուղարկեց հայրենակիցներին պաշտպանելու և Ադրբեջանի հետ սահմանին երկրորդ ճակատ չբացեց, ապա շտապ կարգով ստիպված եղավ Ռուսաստանը խառնվել։

Արցախում խաղաղապահական առաքելությամբ Մոսկվան սկսեց լրջորեն զբաղվել ոչ միայն (և ոչ այնքան) այն պատճառով, որ պետք էր փակել հակառակորդի՝ Անկարայի ճանապարհը դեպի տարածաշրջան։ Առաջին հերթին խնդիրն այն է, որ Արցախի հայ բնակչության գլխին կախվել էր ոչնչացման կամ, առնվազն, հարկադիր տեղահանման վտանգը։

Հավանաբար հենց այդպիսի ելքը նկատի ուներ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, երբ Էրդողանին բացատրում էր, թե ինչու թուրքական բանակին չի համապատասխանում խաղաղապահական առաքելությունը Արցախում, որտեղ հայեր են ապրում։ Չէ՞ որ այդ երկու ժողովուրդների պատմությունը իրոք ներկված է արնաշաղաղ-սև, ողբերգական գույներով։

Ինչու չի կարելի Ղարաբաղը թողնել ԱՄՆ-ին, Բրիտանիային ու Թուրքիային. Մուխինի տեսակետը

Այսուհետ արցախյան հանգույցը քանդելու իսկապես մանրակրկիտ, բարդագույն դիվանագիտական աշխատանք է սպասվում։ Նույն Թուրքիային, ինչ էլ ասենք, չհաջողվեց հանգույցը կտրել մեկ հարվածով՝ զենքի ուժով։ Ամբողջ քառասունհինգ օր Արցախի պաշտպանության բանակն ու կամավորները թույլ չէին տալիս անել դա։ Եվ վերջում էլ մարտը կանգնեցին ռուս խաղաղապահները։ Եվ ամբողջ դիվանագիտական աշխատանքն էլ կրկին ստիպված է լինելու կատարել Ռուսաստանը։

Դժվար թե ներկայիս հայկական ղեկավարությունը նստի բանակցությունների սեղանի շուրջ՝ պարտված կողմի կարգավիճակով։ Եվ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մյուս անդամներն էլ (ԱՄՆ-ն, Ֆրանսիան) դժվար թե պետք է դա անեն։ Նույն Թուրքիան արդեն սկսել է անթաքույց ծաղրել ՆԱՏՕ-ին, էլ չասած Եվրամիության մասին։ Ռուսաստանն էլ դժվար թե թույլ տա ծավալվել նրանց, ովքեր չկարողացան գոնե ժամանակավորապես կանգնեցնել արյունահեղությունը։

Ի՞նչ կլինի Եվրոպայի հետ, եթե Թուրքիան կառավարի Ադրբեջանը․ պատասխանում է ՀՀ նախագահը

743
թեգերը:
Հայաստան, Ադրբեջան, Թուրքիա, Ռուսաստան, Արցախ
Ըստ թեմայի
Ոչ մի երկիր այնքան կախում չունի Թուրքիայից, ինչքան Ադրբեջանը. ՀՀ նախագահի պատասխանը Ալիևին
Նրանք պարզաբանումներ կստանան ղարաբաղյան համաձայնագրի և Թուրքիայի դերի վերաբերյալ. Պեսկով
Թուրքիայի ծրագրերը շատ ավելին են, քան Արցախին հարված հասցնելը
Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան. արխիվային լուսանկար

Ինչպես կարող են Երևանն ու Մոսկվան դիմակայել թուրքական էքսպանսիային. փորձագետների կարծիքներ

770
(Թարմացված է 22:57 15.01.2021)
Ադրբեջանում Թուրքիայի աճող ռազմական ներկայության ֆոնին Հայաստանին ապագա սպառնալիքների չեզոքացման մեխանիզմներ են անհրաժեշտ։ Անկարա–Բաքու տանդեմի հետ մրցելը մեր հանրապետության ուժերից վեր է, բայց ելք, այնուամենայնիվ, կա։

ԵՐԵՎԱՆ, 14 հունվարի – Sputnik. Անկարայի ու Բաքվի ահագնացող ռազմական համագործակցությունը հասկանալի պատճառներով բավական լուրջ մտահոգություն է առաջացնում հայկական կողմի մոտ։ Արցախյան մարտական գործողություններում մեծաթիվ թուրք զինվորականների մասնակցությունը, սպառազինության և ռազմատեխնիկայի ակտիվ մատակարարումները, իսկ այժմ էլ Ադրբեջանում ռազմաբազաներ կառուցելու` թուրքերի անթաքույց մտադրությունները փաստորեն թույլ են տալիս խոսել միասնական ռազմաքաղաքական միավորի ստեղծման մասին (ի դեմս թուրք–ադրբեջանական տանդեմի)։

Ակնհայտ է, որ փոքր Հայաստանն այդ սպառնալիքին հակազդել չի կարող, հատկապես հիմա` իր ռազմական ներուժի զգալի մասի կորստից հետո։ Ասել, որ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ սպառազինության մրցավազքում մրցելը փոքր հանրապետության ուժերից վեր է, նշանակում է ոչինչ չասել։

Նման պայմաններում Երևանի համար հուսալի ռազմական «հովանու» առկայությունն առավել քան երբևէ արդիական է դառնում, ինչն էլ նոր կարևորություն է հաղորդում Ռուսաստանի հետ ռազմավարական միությանը։ Հասկանալի է, որ միայն սպառազինության, նույնիսկ ամենաժամանակակից սպառազինության մատակարարմամբ, խնդիրը լուծել հնարավոր չէ։ Իրավիճակը զենքից զատ բազմաթիվ խնդիրների լուծում է պահանջում։

Ռուսաստանցի ռազմական փորձագետ Վասիլի Կաշինի կարծիքով` հայ–ռուսական հարաբերությունների ներկայիս վիճակում նախևառաջ պետք է խոսել փոխգործակցության քաղաքական մեխանիզմների մասին։ Նա կարծում է, որ Հայաստանն ու Ռուսաստանը ռազմական և ռազմաքաղաքական ոլորտում տեղեկատվության ավելի ամբողջական փոխանակման կարիք ունեն։

«Պլանավորման միասնության և ծրագրերի և մտադրությունների թափանցիկության անհրաժեշտություն կա։ Անհրաժեշտ է նաև շարժվել անձնակազմի վերապատրաստման համակարգերի և նյութատեխնիկական աջակցության ինտեգրման ուղղությամբ, ինչպես նաև զորքերի օպերատիվ համատեղելիության բարձրացման ուղիներ մշակել», – Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում ասաց Կաշինը։

Կարևոր հարց է նաև այն, թե Հայաստանն ինքն ինչ է ցանկանում անել իր ԶՈւ–ի հետ, ինչպիսին է տեսնում այն, ինչ խնդիրներ դնում նրա առջև։ Եվ արդյո՞ք Հայաստանի ղեկավարության ներսում այդ հարցի վերաբերյալ միասնական կարծիք կա։ Մինչև այդ միասնականությունը չլինի, դժվար է որևէ տեղ շարժվել։

Անկախ Հայաստանի ԶՈւ–ն ստեղծողներից մեկը` գեներալ–լեյտենանտ Նորատ Տեր–Գրիգորյանցը, մեզ հետ զրույցում հիշեց, որ դեռևս 90-ականներին որոշ զինվորականներ ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Ռուսաստանում համատեղ զինված ուժեր ստեղծելու գաղափար էին հնչեցնում։

Նա պատմեց, որ երբ 1995 թվականին Հայաստանից Մոսկվա վերադարձավ, դրանից մի քանի ամիս անց նրան առաջարկեցին գեներալ Լև Ռոխլինի (որն այդ ժամանակ Պետդումայի պատգամավոր էր ընտրվել և գլխավորում էր պաշտպանության հանձնաժողովը) խորհրդականի պաշտոնը։ Ռոխլինը և այն ժամանակվա պաշտպանության նախարար Պավել Գրաչովը ի թիվս այլ հարցերի բարձրացնում էին նաև Հայաստանի, Բելառուսի և Ուկրաինայի հետ (այսինքն այն պետությունների, որոնց այն ժամանակ Մոսկվան լրջորեն դիտարկում էր որպես բուֆերային) համատեղ ուժերի ստեղծման հարցը։

«Մենք խոսում էինք այն մասին, որ պետք է զինված ուժերի միացյալ խմբավորում ստեղծել և ամուր զինել բուֆերային երկրները` Հայաստանը, Բելառուսը, այն ժամանակ այդ ռազմավարության մեջ ուզում էին ընդգրկել նաև Ուկրաինան։ Սակայն Հայաստանի որոշ ղեկավարների մոտ մեր առաջարկը պատշաճ արձագանք չստացավ։ Նրանք թերահավատորեն վերաբերվեցին դրան և խորտակեցին առաջարկը», – պատմեց Տեր–Գրիգորյանցը։

Ադրբեջանը ստացավ Արցախի մեծ մասը, բայց կորցրեց ինքնիշխանությունը. Կնյազև

Նրա խոսքով` դեռ այն ժամանակ Ռուսաստանի ղեկավարությունը հասկանում էր Թուրքիայից եկող սպառնալիքը։ Գեներալը կարծում է, որ կարելի էր Վարշավյան պայմանագրի երկրների միացյալ ԶՈւ–ի անալոգ ձևավորել։ Թեպետ ավելի քիչ երկրների մասնակցությամբ, բայց գրեթե նույն սկզբունքով։

Մինչդեռ Կաշինն այդ հարցի վերաբերյալ փոքր–ինչ այլ տեսակետ ունի։ Ըստ նրա` միասնական բանակի ստեղծումն անհնար է առանց միասնական արտաքին քաղաքականության ստեղծման։ Սակայն դա Հայաստանի միջազգային կարգավիճակի հարց է։

«Միասնական բանակն առանց միասնական արտաքին քաղաքականության` նշանակում է, որ Ռուսաստանը Հայաստանի որոշակի գործողություններ վերահսկելու հնարավորությունը չունենալով, այնուամենայնիվ պետք է մասնակցի զինված հակամարտությանը։ Մեկն առանց մյուսի չի լինում», – ասում է Կաշինը։

Եվ եթե նայենք նույն Եվրամիությանը, ապա սկզբում տեղի է ունենում միասնական քաղաքականության ձևավորում (Հայաստանի և Ռուսաստանի դեպքում դա առկա է ԵԱՏՄ–ի տեսքով), այնուհետև միայն միասնական արտաքին քաղաքականության։ ԵԱՏՄ–ում նման բան չկա, ԵՄ–ում այն սաղմնային տեսքով է, նշում է փորձագետը։ ԵՄ–ն ամենազարգացած ինտեգրման օրինակ է, իսկ միասնական բանակ ստեղծելու մասին խոսակցություններն այնտեղ ընթանում են տասնամյակներ շարունակ, սակայն գործնականում այդ ուղղությամբ ոչինչ չի արվել։ Հայաստանի և Ռուսաստանի միասնական արտաքին քաղաքականության ձևավորումը, Կաշինի տեսանկյունից, կնշանակի, որ Երևանն ի վիճակի չի լինի նույն Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերություններին առնչվող գրեթե ոչ մի ինքնուրույն որոշում կայացնել։ Փորձագետը համոզված չէ, որ հայ հասարակությանը դա դուր կգա, և այն որևէ աջակցություն կստանա։

Ինչպես խելքի բերել բանակն ու զինանոցը. սուղ միջոցներ, պահանջված զենք և չավարտված պատերազմ

770
թեգերը:
Նորատ Տեր–Գրիգորյանց, Թուրքիա, զորք, Մոսկվա, Երևան
Ըստ թեմայի
Հետպատերազմյան իրավիճակի «հմայքը». այս իշխանությունը կարո՞ղ է որակապես նոր բանակ ստեղծել
Փաշինյանի համար դժվար է, բայց ընդդիմության համար էլ հեշտ չէ․ քաղաքագետը գնահատել է ուժերը
Իսրայելի օրինակը մեզ համար չէ՞. արևելագետը` Սյունիքից տարածքներ հանձնելու մասին
Լաչինի միջանցք

Հարավային Կովկասն այսօր, կամ ինչպես արցախյան պատերազմի 44 օրերը շուռ տվեցին տարածաշրջանը

376
(Թարմացված է 21:32 13.01.2021)
Մոսկվան ապագան տեսնում է տարածաշրջանային ենթակառուցվածքների, լոգիստիկայի զարգացման, առկա սահմանների թափանցիկության մեջ և այլն։ Կաշխատի՞ արդյոք նման մոտեցումը` ցույց կտա ժամանակը։ Սակայն ակնհայտ է, որ Հարավային Կովկասում հանգույցն ամուր ձգված է։

Դեռ շատ դժվար է կանխատեսել, թե ամբողջ տարածաշրջանի համար ինչ հետևանքներ կարող են ունենալ արցախյան հարցում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սուր, կոշտ ռազմական բախումները։ Վերջերս արյունալի պատերազմի միջով անցած երկու երկրների միջև խաղաղ գոյակցության ուրվագծերը նույնիսկ տեսականորեն դեռ չեն երևում։ Մյուս կողմից, տարածաշրջանում խաղաղության պատասխանատվությունը (դե, իհարկե, նաև պարտավորությունը) ստանձնած Ռուսաստանը, թվում է` հարցի վերաբերյալ իր ուրույն մոտեցումները, ծրագրերն ու տեսլականն ունի։

Մոսկվայի տրամադրվածությունն ու մեր հասարակությունն միտումը

Ինչպես ցույց տվեց հունվարի 11-ի մոսկովյան հանդիպումը, տնտեսական համագործակցության մասին խոսելը դեռ վաղ է։ Բավական թարմ են վերքերը. չափից շատ է կորցրել Հայաստանը, քանի որ արցախյան հակամարտության զարգացման ամենաթեժ պահին հայտնվել է մի մարդու ղեկավարության տակ, որը, այսպես ասենք, այդքան էլ հեռատես, փորձառու և իմաստուն չէ։ Հայ հասարակության մեջ չափազանց զգացմունքային է գերիների, պատանդների և անհետ կորածների հարցը, որպեսզի հնարավոր լինի սթափ նայել ստեղծված իրավիճակին, տարածաշրջանային գլոբալ հեռանկարներին, ինչն իրականում պահանջում է այսօրվա իրողությունը։  Չափից շատ բան կախված է նրանից, թե բանակցային սեղանի շուրջ ինչի կհասնեն ԼՂ կարգավիճակը քննարկողները։

Հենց այդ է պատճառը, որ ապագայի ծրագրերի վերաբերյալ որևէ կոնկրետ բան ասել դեռ հնարավոր չէ։ Ակնհայտ է`որքան շուտ հայ հասարակությունը վերադառնա կյանքի բնականոն ռեժիմի, այդքան ստեղծված իրավիճակում երկրի համար նվազագույն կլինեն կորուստները։ Առաջնահերթ, գլխավոր խնդիրը բանակցային գործընթացի բոլոր մասնակիցների համար հենց հումանիտար խնդիրն է։

Ռուսաստանին այդ հարցը Հայաստանից և Ադրբեջանից պակաս չի վերաբերում։ Չէ՞ որ տարածաշրջանում որևէ իրական փոփոխություն, ինչպես նաև ողջ տարածաշրջանի խաղաղ համագոյակցությունն այսօր կախված են նրանից, թե ինչպես կզարգանան բանակցություններն Արցախյան կարգավիճակի և ռազմագերիների ու պատանդների վերադարձի վերաբերյալ։

Այսքանը տարածաշրջանային գործընթացի անմիջական մասնակիցների` Մոսկվայի, Երևանի և Բաքվի մասին։  Բայց չէ որ կան նաև այլ դերակատարներ, որոնք ողջ ընթացքում ուշադիր հետևում էին Արցախում իրավիճակի զարգացմանը։ Առաջին հերթին դա իհարկե Թուրքիան է, որի մասին խոսելիս ոչ մի դեպքում չի կարելի մոռանալ, որ ՆԱՏՕ–ի անդամ է։

«Ալիևը 2 կարևոր խնդիր է լուծելու». Վազգեն Մանուկյանը խոսել է Մոսկվայի հանդիպման մասին

Եվս մեկ երկիր, որն արյունալի ռազմական գործողությունների տարածքի անմիջական հարևանն է` Իրանը։ Բարդ աշխարհաքաղաքական և սոցիալ–տնտեսական իրավիճակը, որում վերջին տարիներին հայտնվել է այդ երկիրը, իսկզբանե ենթադրում էր, որ Արաքսի հետևում հանգիստ նստած մնալ նրան չի հաջողվի։ Առավել ևս չի հաջողվի դա անել այսօր, երբ տարածաշրջանում արմատական փոփոխություններ են սպասվում։

Թուրքիան ներխուժեց, բայց ինչ-որ բան այնպես չգնաց

Վրաստանի մասին հավանաբար ստիպված կլինենք խոսել այլ համատեքստում։ Այն այդքան էլ ուժեղ չէ, բացի այդ Թբիլիսիի ամբիցիաներն էլ քիչ են, քան Անկարայինն ու Թեհրանինը։ Վրացիները երազում են դառնալ ՆԱՏՕ–ի և Եվրամիության անդամ, որպեսզի Հյուսիսատլանտյան դաշինքի զորքերը տեղակայվեն իրենց տարածքում` երաշխիք հանդիսանալով, որ Աբխազիայի և Հարավային Օսեթիայի տարածքից իրենց վրա չեն հարձակվի «չար ռուսները»։

Բացի այդ նրանք երազում են, որ շուտ ավարտվի համավարակը և ամբողջ աշխարհից ավելի շատ զբոսաշրջիկներ գան։ Որ մեծ ներդրումների հոսք լինի Թուրքիայից և Ադրբեջանից, ինչպես նաև տարանցիկ բեռնափոխադրումների (ինչպես երկաթուղով` Փոթիի միջով, այնպես էլ մեքենայի ճանապարհով` Հայաստանից Վերին Լարսով) շատ պատվերներ ունենան։ Իսկ տարածաշրջանը Անկարայի ու Բաքվի կողմից  հյուսած «մեծ խաղի» մեջ Թբիլիսին մտնելու ցանկություն չունի։

Ինչպես տեսնում ենք, տարածաշրջանային խաղացողներից յուրաքանչյուրն իր ամբիցիաները, իր պահանջներն, իր ցանկություններն ու տեսլականն ունեն։ Ի դեպ, շուտով Բաքվում էլ կգիտակցեն, որ անցած պատերազմի արդյունքներն ամենևին էլ չեն տվել այն դիվիդենտները, որոնց հույսը նրանք ունեին` ծրագրելով բլիցկրիգ` ամբողջ Արցախը գրավելու համար։ Եվ որ մեծ հաշվով, Բաքուն իր ձեռքով կրակից շագանակ էր հանում մեկ այլ քեռու` Էրդողանի համար։

Բանն այն է, որ Թուրքիան ու Ադրբեջանն իրենց վաղուց են ներկայացնում որպես «մեկ ազգ` երկու պետություն», և Անկարային գերխնդիրներից մեկը` Հարավային Կովկաս մտնելը, իրականացվել է։ Վատ ձեռքբերում չէ` զուտ աշխարհաքաղաքական առումով, եթե հաշվի առնենք, որ մի ամբողջ դար Թուրքիան կտրված էր ամբողջ տարածաշրջանից  նույն Ռուսաստանի, ավելի ճիշտ` Խորհրդային Միության ջանքերով։

Հայաստանը կարող է դառնալ տարածաշրջանի դուռը. Դանիելյանը`ապաշրջափակման մասին

Մյուս կողմից` ամբողջովին իրեն (կամ իր «կրտսեր եղբորը») ենթարկել ռազմավարական կարևորություն ունեցող տարածաշրջանը, չի հաջողվել. կրկին խանգարել է Ռուսաստանը, որն այստեղ իր շահերն ունի, որոնք ցանկացած դասավորվածության դեպքում Թուրքիայի շահերի հետ տրամագծորեն տարբեր են։ Բայց չէ՞ որ Հարավային Կովկասին Անկարայի կողմից ներքաշած նույն այդ «մեծ խաղի» կանոններով, մեծ փոփոխություններ են սպասվում, որոնք թուքերին բոլորովին ձեռնտու չեն։

Ամերիկյան ճնշում տարածաշրջանի և Հարավային Կովկասի երկրների նկատմամբ

Մեծ փոփոխություններն առաջին հերթին կախված են վաշինգտոնյան վարչակազմի փոփոխությունների հետ։ Այն հանգամանքի հետ, որ ԱՄՆ-ում իշխանության են գալիս գլոբալիստները, որոնք իրենց են ենթարկելու գաղափարախոսական բոլոր հակառակորդներին, անկախ այն փաստից, թե նրանք մոլորակի որ մասում են։ Ու այդ առումով որոշ դեպքերում Թուրքիայի բախտը կարող է չբերել։ Քանի որ Թրամփի օրոք նույնիսկ ռուսական Ս-400 զենիթահրթիռային համալիրների ձեռքբերման համար պատիժը՝ Թուրքիային F-35 – կործանիչների նախագծից հեռացնելը, ԱՄՆ գործող նախագահի կամքին հակառակ էր (կոնգրեսմեններն ու դեմոկրատ սենատորը ստիպեցին)։ Իսկ հիմա այդ նույն դեմոկրատներն իրենց թեկնածուին են իշխանության բերել։ Իսկ դա նշանակում է, որ ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիան իր գործընկերների խիստ ուշադրության ու ճնշման ներքո է լինելու։

Հետո էլ ամենևին չի բացառվում, որ Անկարան ստիպված կլինի պատասխան տալ իր «բարձր ղեկավարության» առջև անտաղանդ կերպով անցկացրած ղարաբաղյան գործողության համար։ Այն պետք է թուլացներ Ռուսաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում, իսկ արդյունքում հակառակը եղավ. այնքան ուժեղացրեց այդ ազդեցությունը, որ հիմա Արցախում ռուս խաղաղապահներ են տեղակայվել։ Նման իրավիճակը չի կարող դուր գալ Միացյալ Նահանգների ղեկավարությանը, որը շուտով (հունվարի 20-ից հետո) դեմոկրատներով է ներկայացված լինելու։ Այնպես որ հիմա արդեն կարելի է մեծ հավանականությամբ կանխատեսել, որ ԱՄՆ-ն  լուրջ ճնշում է գործադրելու ամբողջ տարածաշրջանի վրա։ Հաշվի առնելով Իրանի գործոնը՝ ճնշումն ամերիկացիների կողմից կարելի է համարել պարզապես փաստի արձանագրում, որից հնարավոր չէ խուսափել։

Իրականում հիմա, քանի դեռ Վաշինգտոնում անորոշություն է տիրում ու «վհուկների որս» է սկսվել ի դեմս Թրամփի կողմնակիցների, Թեհրանում փորձում են օգտվել իրավիճակից։ Նրանք ակտիվացել են և ուզում են իրենց համար շահավետ դիրքեր ստանալ ամերիկյան պատժամիջոցների մասով։ Սակայն նոր վարչակազմի օրոք ճնշումն Իրանի վրա ամենայն հավանականությամբ ոչ թե կթուլանա, այլ հակառակը՝ կուժեղանա։

Ադրբեջանը հրաժարվում է կատարել իր հանձնառությունը. Այվազյանի նամակը Գուտերեշին

Չէ՞ որ նույն Թեհրանը, հրապարակային գործելով, արդեն ցուցադրաբար խախտել է Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագրի (ԳՀՀԾ) մի քանի կետեր։ ԱՄՆ-ն այս անգամ կարող է Իրանի վրա ճնշում գործադրել․ Պարսից ծոցում ավիակիրներ ու միջուկային սուզանավեր են կանգնած ու Հարավային Կովկասում՝ Ադրբեջանի տարածքում, Թուրքիայի զորքերն են հիմնավորվել։ Բայց դրա մասին հաջորդ անգամ...

376
թեգերը:
Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, Ադրբեջան, Թուրքիա, ԱՄՆ, Ռուսաստան, Հայաստան, Արցախյան պատերազմ, Արցախ, Լեռնային Ղարաբաղ, Անդրկովկաս
Ըստ թեմայի
Նիկոլ Փաշինյանը Մոսկվայում խոսել է Արցախի կարգավիճակի մասին 
Արցախում հրադադարի ռեժիմը պահպանվում է շփման գծի ողջ երկայնքով. ՌԴ ՊՆ
Տարածաշրջանում եռակողմ համագործակցության դաշտ է բացվում` Հայաստան–Ռուսաստան–Արցախ
Ալեքսեյ Նավալնուն ձերբակալել են Մոսկվայի «Շերեմետևո» օդանավակայանում

Նավալնուն ձերբակալել են Մոսկվայի «Շերեմետևո» օդանավակայանում. տեսանյութ

0
(Թարմացված է 23:25 17.01.2021)
Ալեքսեյ Նավալնու հետագա խափանման միջոցը կորոշի դատարանը, մինչ այդ նա կմնա կալանքի տակ։

ԵՐԵՎԱՆ, 17 հունվարի – Sputnik. Ռուսաստանցի քաղաքական գործիչ և բլոգերԱլեքսեյ Նավալնին Գերմանիայից Ռուսաստան է վերադարձել և ձերբակալվել օդանավակայանում։ Տեղեկությունը հայտնում է ՌԻԱ Նովոստին` հղում անելով Պատիժների կատարման դաշնային ծառայությանը (ՊԿԴԾ)։

«Ռուսաստանի Դաշնության ՊԿԴԾ օպերատիվ վարչության Մոսկվայի հետախուզության բաժնի աշխատակիցները «Շերեմետևո» օդանավակայանում ձերբակալել են Ալեքսեյ Նավալնուն, որը պայմանական ազատազրկման ժամկետը բազմիցս խախտելու համար հետախուզվում էր 2020 թվականի դեկտեմբերի 29–ից», - հավելել են գերատեսչությունում:

Նավալնու հետագա խափանման միջոցը կորոշի դատարանը, մինչ այդ նա կմնա կալանքի տակ։

Հիշեցնենք` Նավալնուն հիվանդանոց էին տեղափոխել 2020 թվականի օգոստոսի 20-ին Օմսկում, երբ նրա ինքնազգացողությունը վատացել էր Տոմսկից Մոսկվա թռչող ինքնաթիռում։ Զննումից հետո Օմսկի հիվանդանոցի բժիշկները որպես հիմնական ախտորոշում նշել էին նյութափոխանակության խանգարումը, որն արյան մեջ շաքարի մակարդակի կտրուկ անկում էր առաջացրել։

Մերկելը գաղտնի հանդիպել է Նավալնու հետ. Spiegel

Ավելի ուշ ընդդիմադիր գործչին ինքնաթիռով տեղափոխեցին Գերմանիա։ ԳԴՀ կառավարությունը, հղում անելով ռազմական բժիշկներին, հայտարարեց, որ Նավալնուն թունավորել են «Նովիչոկ» թունավոր նյութերի շարքին պատկանող սուբստանցիայով։ Կրեմլում այդ կապակցությամբ հայտարարեցին, որ Բեռլինը Մոսկվային չի տեղեկացրել Նավալնու՝ «Նովիչոկով» թունավորված լինելու իր եզրակացությունների մասին, Ռուսաստանը նման տվյալներ չունի:

Մինչ այդ Նավալնու դեմ երկու պայմանական ազատազրկման դատավճիռ էր կայացվել՝ 16 մլն ռուբլի վատնելու և ավելի քան 30 մլն ռուբլի յուրացնելու գործերով:

«Բեռլինը բլեֆ է անում». Զախարովան մեկնաբանել է Նավալնու գործը

0
թեգերը:
Ձերբակալություն, Շերեմետևո, Ալեքսեյ Նավալնի, Ռուսաստան
Ըստ թեմայի
Նավալնին չի օգնի. Գերմանիայում սխալ են որակել «Հյուսիսային հոսք - 2»–ը կասեցնելու կոչերը
Գերմանիան Նավալնուն կստիպի լռել, քանի որ նրա վերադարձը հղի է կանխատեսելի հետևանքներով
Թրամփը չի ցանկանում խառնվել Նավալնու հետ կապված «մութ պատմությանը»