Դուշամբե. ԱՊՀ երկրների ղեկավարների նիստ

Բաքվի դիլեման. սպասե՞լ հարմար պահի, թե՞ անցնել ակտիվ գործողության

565
Փաշինյանը ցանկանում է ավելի շատ վերահսկողություն ունենալ Ստեփանակերտում, որտեղից եկած ցանկացած առարկություն նա ընդունում է որպես պոտենցիալ մարտահրավեր։ 2019թ–ին այդ հարցը Հայաստանի կառավարության համար կհայտնվի առաջնահերթությունների շարքում։

Սերգեյ Մարկեդոնով. ՌՊՀՀ արտասահմանյան տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների և արտաքին քաղաքականության ամբիոնի դոցենտ

2018թ–ին Հարավային Կովկասում տեղի են ունեցել բազմաթիվ նշանակալի իրադարձություններ։ Ամփոփենք տարին ըստ տարածաշրջանային գործընթացների արդյունքների։

Կովկաս 2018. միջանկյալ վերջնագիծ

Հայաստանում «թավշյա հեղափոխության» արդյունքում իշխանության եկավ Նիկոլ Փաշինյանը։ Երեկվա ընդդիմադիրը ղեկավարում է կառավարությունը։ Դրանից քիչ ավելի վաղ Հանրապետության նոր նախագահ էր դարձել Արմեն Սարգսյանը։ Ու թեև այսօր Հայաստանում նախագահն այդքան մեծ լիազորություններ չունի, նոր թիմի իշխանության գալու դժվարին րոպեներին նրա միջնորդական ջանքերը շատ գնահատվեցին։

Ադրբեջանում և Վրաստանում կայացան նախագահական ընտրություններ։ Եվ եթե Իլհամ Ալիևի հաղթանակն ամենևին էլ անակնկալ չէր, ապա «Վրացական երազանքի» աջակցությունը վայելող Սալոմե Զուրաբիշվիլին հաղթանակ տարավ արտահերթ ընտրությունների միայն երկրորդ փուլում և ինտրիգը պահպանվեց մինչև քվեարկության ավարտը։

Ու, չնայած տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական ֆոնը զգալի փոփոխություն չի կրել, բոլոր ռիսկերը պահպանվել են։ ԱՄՆ–ը զգալիորեն ակտիվացել է այստեղ. դա կարևոր է Վաշինգտոնի հետ Մոսկվայի ու Թեհրանի հարաբերությունների վատթարացման, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում լարվածության ֆոնին։

Նախկինի պես ամենավտանգավոր կետերը մնում են Արցախյան առաջնագիծն ու Հայաստան–Ադրբեջան սահմանը։

Այսօր Նիկոլ Փաշինյանը, Սալոմե Զուրաբիշվիլին և Բիձինա Իվանիշվիլին, Իլհամ Ալիևը կարող են տոնել հաղթանակը և ապագայի լավատեսական ծրագրեր կառուցել։ Բայց այդ ապագան պահանջում է խնդիրների լուծում և սուր մարտահրավերների դիմագրավում։

Հայաստան. թեստ Փաշինյանի համար

2018թ–ի դեկտեմբերին արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում Նիկոլ Փաշինյանի շարժումն աննախադեպ աջակցություն ստացավ։ «Իմ քայլի» առաջնորդն ինքնաբավ ինստիտուտ է։ Փաշինյանը կարող է ունենալ ցանկացած կարգավիճակ, բայց բոլորին պարզ է` Հայաստանում ուրիշ ոչ ոք թիվ մեկ քաղաքական գործիչ չէ։

Դա կարող է նրա համար ստեղծել և՛ նոր հնարավորություններ, և՛ վտանգավոր գայթակղություններ։ 2019թ–ին Փաշինյանը պետք է ապացուցի, որ քաղաքական Օլիմպոսում իր հայտնվելը պատահական չէր, նա մեկ ժամով խալիֆ չէ, այլ լուրջ պետական գործիչ, որն ի վիճակի է համակարգային փոփոխություններ կատարել երկրում։ Նրա հանդեպ դժգոհությունը կաճի, եթե նոր թիմը սխալներ գործի ներքին և արտաքին քաղաքականության մեջ։

Թեև Փաշինյանի կառավարչական թիմը նոր կարելի է անվանել միայն վերապահումներով։ Իշխանության շարքերն են անցել նաև կադրային բյուրոկրատիայի այն ներկայացուցիչները, որոնք կարիերա են արել մինչև «թավշյա հեղափոխությունը», բայց իրենց ապագան կապել են  Փաշինյանի հետ։

Հավանաբար «Իմ քայլը» դաշինքի առաջնորդի համար 2019թ–ի ամենասուր հարցը կդառնա տնտեսական հստակ ծրագրի բանաձևումը, ոչ թե միայն մենաշնորհը վերացնելու և կոռուպցիայի դեմ պայքարելու մասին բարի ցանկություններ արտահայտելը։

Նրա համար չափազանց կարևոր կլինեն Արցախի հետ փոխհարաբերությունները, գրագետ արտաքին քաղաքականության կառուցումը՝ բազմամյա չլուծված հակամարտության մեջ երկրի ներգրավված լինելու պարագայում։ Ղարաբաղում հրաժարականների շարքը պատահականություն չէ։ Փաշինյանը ցանկանում է ավելի շատ վերահսկողություն ունենալ Ստեփանակերտում, որտեղից եկած  ցանկացած առարկություն նա ընդունում է որպես պոտենցիալ մարտահրավեր։ 2019թ–ին այդ հարցը Հայաստանի կառավարության համար կհայտնվի առաջնահերթությունների շարքում։

Բացառված չէ, որ բախվելով խորհրդարանական կառավարման բարդությունների հետ, Փաշինյանը կգնա սահմանադրական փոփոխությունների. դա նրա «պահուստային տարբերակն է», եթե խնդիրներն ավելանան։ Այս թեմայով անհրաժեշտ խոսքերը նա արդեն բերանից է ասել։

Ու թեև տարեսկզբին ոչ ոք իր հայտնիությամբ չէր կարող համեմատվել Փաշինյանի հետ, արժե ուշադրություն դարձնել Ռոբերտ Քոչարյանի քաղաքական հետագծի վրա։ «Մարտի 1–ի գործը»  հասարակության ուշադրությունը սևեռեց ՀՀ երկրորդ նախագահի վրա։ PR-ի տեսանկյունից նախկին նախագահը առայժմ ծայրահեղ քայլեր չի արել։ Եվ նոր թիմի խնդիրների ավելանալուն  զուգահեռ «տառապյալի» լուսապսակը կարող է խաղալ իր դերը` ըստ էության լրացուցիչ խթաններ հաղորդելով Փաշինյանի գլխավոր  ընդդիմադիրին։

Ադրբեջան. ոչ հանրային քաղաքականություն և արցախյան քննություն

Առաջին հայացքից թվում է, որ հենց Ադրբեջանն է տարածաշրջանի առավել կայուն պետությունը։ Սակայն այստեղ նույնպես կան բարդություններ. երկրում գործընթացների զգալի մասը ծավալվում է կուլուարներում, բայց դա չի նշանակում քաղաքական ինտրիգների բացակայություն։ Ադրբեջանն անցնում է վերնախավերի փոփոխման բարդ փուլ, և պետության առաջին դեմքի համար չափազանց կարևոր է, որ «հղկման» գործընթացը տեղի ունենա առանց թերությունների։

Ինչո՞ւ է «ղարաբաղյան քննությունը» հիշատակվում ադրբեջանական համատեքստում, չէ որ Հայաստանի համար դա նույնպես կարևորագույն հարց է։ Տարբերությունն այն է, որ Երևանը դեմ չէ առկա ստատուս քվոյին. այդ Բաքուն է ձգտում փոխել այն իր օգտին։ Չափազանց շատ են հայտարարությունները հաջողությունների մասին։ Իսկապես, ռազմական բյուջեն աճում է, ռազմատեխնիկական կոոպերացիան` զարգանում, դրանում ներառվում են նորանոր երկրներ, ներառյալ ՀԱՊԿ անդամները։

Բաքուն իրեն տուժած կողմ է համարում և հատուցում պահանջում անցած պարտությունների համար։ Վտանգե՞լ առկա ձեռքբերումները, տարիներով հաստատված կայունությունը ստատուս քվոն վերացնելու համար, թե՞ սպասել հարմար պահի, որը կարող է չգալ։ Խաղադրույքները բարձր են։

565
թեգերը:
Վրաստանի Հանրապետություն, Իլհամ Ալիև, Ադրբեջան, Նիկոլ Փաշինյան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Հայերի արտագաղթը և հնդիկների ներգաղթը. 2019թ-ի կանխատեսումներ
«Հարձակում իրերի էության վրա». երբ խոսեց Կաթողիկոսը
Զինակոչիկներով ավտոբուսի պատմության հետքերով. երբ անպատժելիությունը սովորություն է դառնում
Պրիգոժինի հայկական կոշիկները, կամ ինչպես հասկանալ, որ պետությունը ճիշտ են կառավարում
«Անգլուխ Նիկոլը». Հայաստանին «թավշյա բաճկոննե՞ր» են սպասում
Նորաձև մեկուսարան Ծաղկաձորում, կամ ինչպես արաբական ձևերով թափ տալ հարստացած հայերին
Վարձկաններ

Պատերազմ Արցախում` առանց սեփական զինվորների. ո՞րն է Էրդողանի գերնպատակը

1539
Էրդողանը «վերևներից» մի առաջադրանք ունի` պայթեցնել Հարավային Կովկասում տիրող իրավիճակը։ Որպեսզի ռազմական գործողություններում ներգրավված լինեն բոլորը։ Այդ դեպքում տարածաշրջանում կստեղծվի մի իրադրություն, որի պարագայում ՆԱՏՕ-ն կվճռի մուտք գործել արնաքամ լինող տարածաշրջան։

Էրդողանը բավականին գրագետ է գործում։ Սեփական բանակը չի նետում իր իսկ հրահրած ռազմական գործողությունների կիզակետ։ Իսկ եթե ուղարկում էլ է, ուրեմն դրանք բացառապես հրահանգիչներ են կամ հատուկ զորքերի փոքր, բայց լավ պատրաստված խմբեր։

Աշխարհաքաղաքական առաջադրանքը «վերևից» են տվել Էրդողանին

Պաշտոնական Անկարայի կտրուկ շարժումները, որոնք սկսվեցին արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով Բաքվի հրահրած սադրանքներից անմիջապես հետո, միայն մի բան են վկայում` իր ավանդույթներին հավատարիմ թուրքական դիվանագիտությունը գործում է «կռվի մեջ մտնենք, հետո կերևա» սկզբունքով։ Արցախում տեղի ունեցող արյունահեղ իրադարձությունների դեպքում չարժե որևէ այլ կերպ դիտարկել (կամ առավել ևս գնահատել) Անկարայի գործողությունները։

Իհարկե, գերնպատակը, որն Էրդողանն իր առաջ դրել է ադրբեջանցի գործընկերոջը պատերազմի դրդելով, դեռ կատարված չէ։ Առայժմ ռազմական գործողություններում ներգրավված չեն ոչ միայն Իրանն ու Ռուսաստանը, այլև անգամ Հայաստանը։ Առայժմ ձևական առումով Ադրբեջանի, թուրք խորհրդականների և հատուկ զորքերի, ինչպես նաև վարձկան ահաբեկիչների դեմ պատերազմում է միայն Արցախի պաշտպանության բանակը։

Իսկ Էրդողանին «վերևից» ուրիշ առաջադրանք էին տվել՝ պայթեցնել իրավիճակը տարածաշրջանում։ Այնպես, որ ռազմական գործողություններում ներգրավված լինեն բոլորը։ Այդ դեպքում տարածաշրջանում կստեղծվի մի իրադրություն, որի պարագայում ՆԱՏՕ-ն կվճռի ներխուժել արնաքամ լինող տարածաշրջան։

Չէ՞ որ ոչ ոք չի կասկածում, որ Հյուսիսատլանտյան դաշինքին (այդ թվում՝ Թուրքիային) պայմաններ թելադրող ամերիկացիների գլոբալ (աշխարհաքաղաքական առումով) թիրախն ամենևին էլ 150 հազար բնակչություն ունեցող Արցախը չէ։ Անգամ երեք միլիոնանոց Հայաստանն ու տասը միլիոնանոց Ադրբեջանը չափազանց մանր են վաշինգտոնյան ստրատեգների համար, որպեսզի վճռեին այնտեղ իրավիճակն ապակայունացնելու համար անհրաժեշտ խոշոր ծախսերն անել։

Եվ ահա հանուն Իրանի, որը վաղուց արդեն Վաշինգտոնի հիմնական թիրախն է այս տարածաշրջանում, կարելի է և՛ լուրջ ծախսեր անել, և՛ «ամենայն Թուրքիո սուլթանի» տխմարությունը հանդուրժել։ Կարևորը, որ Էրդողանն իր հաշվին սկսել է պայթեցնել իրավիճակը Հարավային Կովկասում։ Որպեսզի արյունոտ արկածախնդրության դրդի իր «կրտսեր եղբորը»։ Որպեսզի իր նեոօսմանյան-կայսերական նկրտումների տակ թաքցնի ՆԱՏՕ-ի անդրօվկիանոսյան վերլուծաբան-փորձագետների լուրջ ծրագրերը։

Եվ պետք է, որ Թուրքիայի նախագահը «ոտքը գազին պահին» այնքան ժամանակ, մինչև ստիպված խառնվեն հենց Իրանն ու Ռուսաստանը։ «Բարեբախտաբար», խառնվելու պատճառներ և անհրաժեշտություն Անկարան նույնպես ապահովել է՝ ի դեմս այն նույն վարձկան-ահաբեկիչների, որոնց, ինչպես պնդում են ռուսական պաշտոնական պարբերականները, շարունակում է մատակարարել։

Մոսկվան փորձում է դրությունը դուրս բերել անելանելի վիճակից

Չէ՞ որ ամենապարզ տրամաբանությունը թելադրում է, որ, օրինակ, Իրանի միջամտությունն ավելի կսրի տարածաշրջանային իրադրությունը, քանի որ Թեհրանը ստիպված կլինի կոշտ կերպով հանդես գալ ոչ թե Բաքվի, այլ Անկարայի դեմ։ Քանի որ հենց Անկարան է «Ջեբհաթ ան-Նուսրայից» և ահաբեկչական այլ կազմակերպություններից ահաբեկիչներ մատակարարում Հարավային Կովկաս։ Իսկ այստեղ Անկարայի հետ բախումը կնշանակի ռազմական գործողություններ սկսել ՆԱՏՕ-ի դեմ, ինչին էլ հենց փորձում է հասնել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։

Նույնը վերաբերում է նաև Ռուսաստանի միջամտությանը, որը հնարավոր ամեն բան անում է, որպեսզի «կռվից վեր» մնա՝ որպես օբյեկտիվ միջնորդ։ Հերիք է, որ Մոսկվան մեկ միլիմետր շեղվի այդ սկզբունքից և իրերի ցանկացած դասավորվածության դեպքում կարող է ՆԱՏՕ-ի ռազմակայան ստանալ իր «փափուկ բարձիկի» տարածքում։ Օրինակ՝ բացահայտ օգնի Հայաստանին, և խնդրեմ՝ ռազմակայան ՆԱՏՕ-ական Թուրքիայում։

Օգնի Ադրբեջանին կամ թեկուզ չեզոքություն պահպանի` լուռումունջ դիտելով, թե ինչպես են Բաքուն, Թուրքիան և մերձավորարևելյան գրոհային-ահաբեկիչները ջարդուփշուր անում թող որ չճանաչված, բայց արդեն լիովին կայացած Արցախի Հանրապետությունը, և կկորցնի տարածաշրջանում միակ ռազմավարական դաշնակցին (ՀԱՊԿ, ԵԱՀԿ և այլն)՝ Հայաստանին։ Եվ այդ դեպքում կես տարի էլ չի անցնի (գուցե մի փոքր ավելի), և ռուսական ռազմակայանը կարող է փոխարինվել ինչ-որ այլ բանով։

Օրինակ՝ որևէ ՆԱՏՕ-ական կառույցով, որն ի վիճակի կլինի ապահովել երկրի անվտանգությունը Թուրքիայից։ Եվ վստահ եղեք՝ իրերի նման դասավորության դեպքում ՆԱՏՕ-ն կդիմի ցանկացած քայլի, կաշվից դուրս կգա, միայն թե պինդ բռնի Հարավային Կովկասը, որն Իրանի «Հյուսիսային դարպասն» է։ Մի խոսքով՝ իսկական շախմատային ցունգցվանգ, և Մոսկվայի ու Թեհրանի ցանկացած քայլը միայն կբարդացնի իրավիճակը։

Պետք չէ մտածել, որ Ռուսաստանում ու Իրանում չեն գիտակցում կամ չեն հասկանում տարածաշրջանում ստեղծված դրությունը։ Շատ լավ են հասկանում։ Համենայն դեպս ռուսական դիվանագիտությունը հնարավոր ամեն բան անում է, որ աշխարհաքաղաքական ծուղակից նվազագույն կորուստներով դուրս գա, ինչի վկայությունն են ՌԴ արտաքին քաղաքական գերատեսչության գործողությունները։

«Երկու փաստաթղթից հետո, որոնք ընդունվեցին և թույլ չտվեցին արմատապես փոխել իրավիճակը, պետք է հաստատել, ստեղծել հրադադարի ռեժիմի պահպանման վերահսկողության մեխանիզմներ... ամենամոտ ժամանակահատվածում նման մեխանիզմը կհամաձայնեցվի»,-ասել է Լավրովը և անգամ հղում արել Շոյգուին, որը Հայաստանի ու Ադրբեջանի իր գործընկերների հետ աշխատում է նման մեխանիզմ մշակելու ուղղությամբ։

Անկարան փորձում է Արցախն ու Սիրիան միաձուլել որպես մեկ գո՞րծ․ Մոսկվային ու Թեհրանին ձեռնտու չէ

Իրանը գործում է իրեն հատուկ ոճով՝ դանդաղ, հանդարտ, առայժմ առանց կտրուկ գործողությունների կամ պատերազմական հռետորաբանության։ Ծանր տեխնիկա է բերել և քարացել սահմանին` պատերազմող կողմերին անընդհատ հասկացնելով, որ խստորեն հետևում է իրավիճակին և իր սահմանների խախտում չի հանդուրժի։ Սակայն երեկ հետաքրքիր տեղեկություն հայտնվեց։

Թեհրանը հայտարարեց, որ հոկտեմբերի վերջին սիրիական բանակցությունների հերթական ռաունդ է նախատեսվում՝ Աստանայի ձևաչափով, փոխնախարարների մակարդակով։ Թվում է` Թեհրանը որոշել է դիվանագիտական դաշտում գործել և հետաքրքրված կողմերին առնվազն հանդիպման է հրավիրում։ Հաշվի առնելով, որ Սիրիայի ռազմաքաղաքական մարտադաշտում ևս Մոսկվայի և Անկարայի միջև հարաբերությունները բնավ լավագույնը չեն, կարելի է հասկանալ, որ թուրքերի վրա փորձում են համատեղ ճնշում գործադրել․․․

Մյուս կողմից, երևում է, որ Արցախի և սիրիական պայթյունավտանգ Իդլիբի իրավիճակները Թուրքիան ի սկզբանե փորձում է միաձուլել որպես մեկ գործ։ Եվ Ռուսաստանն ու Իրանը կարծես չեն կարողանա խուսափել դրանից։ Բացառված չէ, որ Անկարան դրանց կձուլի նաև լիբիական «ծեծկռտուքները». զուտ քաղաքական համատեքստում նրա համար այդպես ավելի հեշտ է։

Մյուս կողմից՝ այդ հակամարտությունների թեման արդեն իսկ խաչվում է հենց թեկուզ վարձկան գրոհայինների առկայության պատճառով։ Այդ առումով ևս Էրդողանը բավականաչափ գրագետ է գործում։ Իր իսկ հրահրած պատերազմական գործողությունների մսաղացում աղում է ոչ իր զինվորներին ու սպաներին։ Իսկ եթե ուղարկում էլ է, ուրեմն բացառապես հրահանգիչներ են կամ հատուկ զորքերի փոքր, բայց լավ պատրաստված խմբեր, որոնք գրեթե զոհեր չեն ունենում կամ նվազագույն քանակով են ունենում։

Հանուն Օսմանյան կայսրության, որը Էրդողանը փորձում է վերածնել, հիմնականում պատերազմում և զոհվում են կա՛մ մեծ թվով տեղացիներ (Ադրբեջանում դա կադրային մարտական ստորաբաժանումներն են), կա՛մ նույն այդ վարձկան գրոհայինները՝ «հաջողության զինվորները»։ Հատկանշական է, թե ինչպես է սուլթանն իրեն պահում Սիրիայում ՝ Իդլիբում, որտեղ իրավիճակը կրկին շիկացել է՝ դառնալով պայթյունավտանգ։ Իր բանակի կադրային ստորաբաժանումները պահում է սեփական սահմանին մոտ, նույնիսկ ապամոնտաժում է այն նույն դիտակետերը, որոնց համար ոչ վաղ անցյալում դաժան մարտեր էին ընթանում։

Սակայն Սիրիայի տարածքը չի լքում՝ այն հույսով, որ Ռուսաստանը կշեղվի դեպի Արցախ, և այդ ժամանակ արդեն հնարավոր կլինի կրկին կռվի մեջ մտնել, «իսկ հետո արդեն կերևա»։ Իսկ առայժմ թուրքերը նոր, ավելի մոտիկ դիտակետեր են կառուցում, որպեսզի հնարավոր լինի լուրջ պատերազմ մղել ոչ միայն Սիրիայի օրինական բանակի, այլև ռուսական ռազմատիեզերական ուժերի դեմ։

1539
թեգերը:
Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, ԱՄՆ, Ռուսաստան, Հայաստան, Թուրքիա, Ադրբեջան, Արցախ
Ըստ թեմայի
Ադրբեջանի կողմից պայմանավորվածության խախտումը Ռուսաստանին ուղղված մարտահրավեր է. քաղաքագետ
Սա ուղիղ մարտահրավեր է Ռուսաստանին. Սոլովյովը` Հայաստանին հարվածելու մասին
Հայաստանը Ռուսաստանին և Իրանին է փոխանցել ադրբեջանական հանցագործությունների ապացույցները
Վաղարշակ Հարությունյան

Ինչու Նիկոլ Փաշինյանը որոշեց պաշտոն տալ Վաղարշակ Հարությունյանին

1896
Չնայած ընդդիմադիր գործունեության փորձին, նախկին նախարարին դժվար է քաղաքական առումով ծայրահեղական անվանել։

ՄՄՀՊԻ միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող Սերգեյ Մարկեդոնովը` Sputnik Արմենիա համար

Հայաստանի քաղաքական օլիմպոսում փոփոխություններ են կատարվել։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նոր գլխավոր խորհրդական ունի՝ Վաղարշակ Հարությունյանը։ 2018թ-ի վերջերին և 2019թ-ի սկզբին նրա անունը ԶԼՄ-ներում և սոցիալական ցանցերում շրջանառվում էր որպես ՀԱՊԿ-ի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում գեներալ Յուրի Խաչատուրովի հավանական փոխարինող։ Բայց այն ժամանակ լուրերը գործնական լուծումների չվերածվեցին։ Իսկ այսօր Հարությունյանն առանձնահատուկ պաշտոնյա է դարձել Հայաստանի իշխանական հիերարխիայում։

Հետխորհրդային պետություններում հաճախ ոչ թե նախարարական պորտֆելների տերերն են վճռորոշ դեր խաղում քաղաքական որոշումների ընդունման գործընթացում, այլ հենց առաջին դեմքերի խորհրդականները։ Ինչո՞ւ է Փաշինյանը որոշել օգտվել Հարությունյանի փորձից։ Եվ առհասարակ ի՞նչ կարևորություն ունի կադրային այս որոշումը ՀՀ ներքին քաղաքականության, Երևանի ու Մոսկվայի ռազմավարական հարաբերությունների համար։

Ոչ սովորական նշանակում

Յուրաքանչյուր նորանշանակ պաշտոնյա (իսկ երկրի ղեկավարի գլխավոր խորհրդականը՝ հատկապես) պաշտոն է ստանում արդեն իսկ որոշակի համբավ ունենալով։ Եթե անդրադառնանք Վաղարշակ Հարությունյանի կենսագրությանը, կտեսնենք, որ նրա «բեքգրաունդը» տարբերվում է «թավշյա հեղափոխությունից» հետո իշխանական կաբինետները զբաղեցրած նոր պաշտոնյաների կենսագրություններից։

Նոր գլխավոր խորհրդականի կյանքի ուղին կարելի է պայմանականորեն բաժանել մի քանի շրջանի։

Առաջինը խորհրդային բանակի սպայի կարիերան է, շատ առումներով, ինչպես կասեին նախկինում, տիպիկ կարիերա` երբեմնի միացյալ երկրի քաղաքացիների համար։ Ծնվել է Ջավախքում (Վրաստանի ԽՍՀ-ի կազմում հայաբնակ շրջան), ավարտել Բաքվի բարձրագույն ռազմածովային ուսումնարանը, այնուհետև դարձել է ռազմածովային նավատորմի սպա, ծառայել Հեռավոր Արևելքում։ Հավանաբար նրա կարիերան այդպես էլ կշարունակվեր մինչև ծովակալի կոչում, եթե չսկսվեր վերակառուցումը, դրա հետ նաև՝ խորհրդային զինված ուժերի «ազգայնացումը»։

Այն պահից, երբ Հայաստանը ինքնուրույն պետություն դարձավ, Հարությունյանը մասնակցեց երկրի ուժային կառույցների ստեղծման գործին։ Ոչ միայն ռազմական ենթակառուցվածքի, այլև Ներքին գործերի նախարարության։

90-ականների ընթացքում նա տարբեր պաշտոններ ստացավ ԱՊՀ անդամ երկրների Միացյալ զինված ուժերի Գլխավոր հրամանատարությունում ու Հայաստանն էր ներկայացնում ԱՊՀ պետությունների պաշտպանության նախարարների խորհրդում։ Հիշեցնեմ՝ ՀԱՊԿ-ը` որպես կազմակերպություն, հայտնվեց 2003 թվականին, բայց Հավաքական անվտանգության մասին պայմանագիրը, որը ստորագրեցին Հայաստանը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Ռուսաստանը, Տաջիկստանը և Ուզբեկստանը, ուժի մեջ էր մտել 1994 թվականին։ Այսպիսով՝ Հարությունյանը մասնակցեց եվրասիական անվտանգության հիմքի ձևավորմանը։

Այսօր այդ կառույցի արդյունավետության վերաբերյալ շատ հարցեր կան, որոնք ևս մեկ անգամ հնչեցին 2020 թվականի հուլիսին հայ-ադրբեջանական սահմանին տեղի ունեցած ռազմական իրադարձությունների ժամանակ։ Բայց ինչևիցե, մենք արձանագրում ենք փորձն ու իրազեկվածությունը։

1999 թվականին Հարությունյանը կարիերայի նոր գագաթնակետի հասավ և ՀՀ պաշտպանության նախարար նշանակվեց։ Բայց նա երկար չպաշտոնավարեց։ Այն ժամանակվա նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ տարաձայնություններից հետո գեներալը դարձավ հասարակական ու ընդդիմադիր գործիչ։

Երբ աղբյուրների բազան ավելի հասանելի դառնա, պատմաբանները դեռ պետք է գնահատական տան այդ վիճաբանության պատճառներին ու այն ժամանակվա նախարարության դերակատարությանը (թերևս ինչպես բոլոր այլ բարձր պաշտոնյաների դերակատարությունը) 1999 թվականի հոկտեմբերին Երևանում տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձությունների մեջ։

Սակայն ինչպիսի վարկածներ էլ շրջանառվեն, մի բան ակնհայտ է` գեներալ Հարությունյանի կարիերայի հեռանկարը տևական ժամանակով կասեցվեց։ Նրան զրկեցին զինվորական կոչումից, թեև այդ կոչումը հետագայում վերականգնվեց։

Չնայած ընդդիմադիր գործունեության փորձին, նախկին նախարարին դժվար է քաղաքական առումով ծայրահեղական անվանել։ Գեներալը հետևողական էր այն հարցում, որ Հայաստանը ռազմավարական ընտրություն է կատարում հօգուտ Ռուսաստանի։ Նա հաճախ է մասնակցել Մոսկվայում անցկացվող տարածաշրջանային անվտանգության վերաբերյալ համաժողովներին, որտեղ կշռադատված գնահատականներ է հնչեցրել ընդհանուր առմամբ Կովկասյան տարածաշրջանի, ինչպես նաև հայ-ռուսական հարաբերությունների վերաբերյալ։

Նիկոլ Փաշինյանի թիմի համար, իհարկե, խիստ դրական է Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք ընդդիմադիր լինելու փաստը։ Վարչապետը խորհրդանշական գիծ քաշելու հնարավորություն է տեսնում հետխորհրդային Հայաստանի երկրորդ գլխի անցյալի տակ, որը նա գնահատում է բացասական լույսի ներքո։

Սակայն Հարությունյանը նման չէ ՀԿ-ների երիտասարդ առաջնորդներին։ Ո՛չ կարիերայի առումով, ո՛չ սերնդի։ Ու ռուսերենը նրա համար ոչ թե այլ օտար լեզուների պես պարտադիր սովորած լեզու է, այլ մայրենի։

Նա իր համար նոր ոլորտներ բացահայտելու կարիք չունի, ինչպես անում են Transparency International-ի և այլ միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչները, երբ ծանոթանում են ազգային անվտանգության սեկտորի ու Մոսկվայի հետ հարաբերությունների բոլոր նրբություններին։ Վաղինակ Հարությունյանն այս հարցերին ծանոթ է ոչ թե լսելով, այլ որպես պրակտիկայով իր գործին տիրապետած մարդ։

Պրոֆեսիոնալիզմի պահանջարկ

Բայց ինչո՞ւ «հիմա ու այստեղ» պահանջարկ գտավ ռազմական փորձով մարդը, ոչ թե քաղաքացիական ակտիվիստը։

Այս հարցի պատասխանը շատ առումներով մակերեսային է: Հայաստանը հուլիսին անցավ ռազմական հերթական էսկալացիայի միջով, որը Արցախի քառօրյա պատերազմից հետո ամենախոշորն էր։

 

Այս անգամ էպիկենտրոնը ոչ թե ղարաբաղյան շփման գիծն էր, այլ հայ-ադրբեջանական սահմանը։ Զինված հակամարտության պոռթկումից հետո կողմերը դեռ դիվանագիտական երկխոսության չեն հանգել։ Իսկ չորս տարի առաջ նման անցումը գրեթե ակնթարթային եղավ։

Մենք որոշակի կադրային փոփոխություններ ենք տեսնում նաև Բաքվում։ Պաշտոնից ազատվել է արտգործնախարարությունը երկար տարիներ ղեկավարած Էլմար Մամեդյարովը։ Եվ հիմնականում հենց բանակցությունների վարման մեղմ ոճի համար։ Ուժեղանում է նախագահ Իլհամ Ալիևի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի դերակատարությունը։

Այդ պատճառով Երևանը փորձում է ուժեղացնել իր աշխատանքի ոչ միայն ռազմական, այլև ռազմադիվանագիտական ուղղությունը (հաշվի առնելով Հարությունյանի փորձը ԱՊՀ կառույցներում)։ Հասկանալի է, որ դա չի լուծի ՀԱՊԿ-ի համակարգային խնդիրները, սակայն ինտեգրացիոն այդ համակարգում, ինչպես նաև Ռուսաստանի հետ երկխոսությունում որոշ ջանքեր կգործադրվեն։

Չէ՞ որ «Պոլիշինելի գաղտնիքն» այն փաստն է, որ Հայաստանի իշխանության նոր թիմում ոչ բոլորն են վստահություն առաջացնում Մոսկվայում։ Սա ոչ թե լավ է կամ վատ, այլ իրականություն է։ Բայց ներկայիս համատեքստում հայկական կառավարությունը փորձում է որևէ կերպ արձագանքել այդ իրականությանը։

Ե՛վ Երևանը, և՛ Բաքուն փորձում են պայքարել Ռուսաստանի ու նրա ղեկավարության վրա ազդեցություն ձեռք բերելու համար։ Եվ չափազանց կարևոր է, երբ այդ մրցակցության մեջ հայտնվում են անձինք, որոնք կարող են դրական ընկալվել Մոսկվայում։ Հատկապես, որ գեներալ Հարությունյանին չի կարելի եվրաատլանտյան ընտրության կողմնակից համարել։

Մյուս կողմից էլ պետք է հաշվի առնել, որ «թավշյա հեղափոխությունից» հետո նոր իշխանության կառավարող թիմը ձևավորվել է ոչ միայն զանգվածային հավաքների կազմակերպիչներից, լրագրողներից, դրամաշնորհ ստացողներից ու տարբեր հիմնադրամների ակտիվիստներից։ Նախարարների կաբինետում տեղ են գտել նաև դիվանագետները (Զոհրաբ Մնացականյան) և ուժային բլոկում փորձ ձեռք բերած մարդիկ (Դավիթ Տոնոյան)։

Կարծում եմ՝ գնալով շեշտը դրվելու է այն մարդկանց վրա, որոնք մասնագիտորեն հասկանում են այս կամ այն ոլորտը։ Որքան ավելի շատ են երեկվա ընդդիմադիրները ընկղմվում պետական ամենօրյա գործունեության մեջ, այնքան դա ավելի ակնհայտ է դառնում։

Չէի անտեսի նաև ֆոնային գործոնները, թեև դրանք այստեղ երկրորդական դերակատարություն ունեն։ Բելառուսական իրադարձությունների ֆոնին, որոնք արդիականացրել են զանգվածային բողոքների հետևանքով հետխորհրդային պետությունում արտաքին քաղաքական վեկտորի փոփոխությունը, Հայաստանի ղեկավարությունը ձգտում է ցույց տալ, որ իշխանությունը կարող է փոխվել, իսկ պաշտպանության ու անվտանգության ոլորտի առաջնահերթությունները՝ պահպանվել։ Խորհրդանշական առումով Հարությունյանի նշանակումը դրա մասին է վկայում։

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ։

1896
թեգերը:
Նիկոլ Փաշինյան, Վաղարշակ Հարությունյան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Ինչ տեղի ունեցավ Հայաստանում 2019-ին. ներքաղաքական քամիներն ու աշխարհաքաղաքականությունը
Փաշինյանը գտավ գլուխկոտրուկի բանալին. հետհեղափոխական ոճի յուրահատկությունները
«Սահմանային հանգույցն» ավելի վտանգավոր է․ ինչու իրավիճակը սրվեց հայ-ադրբեջանական սահմանին
Հիվանդանոց

Ինչո՞ւ կորոնավիրուսից մահացած մարդկանց տարիքը չի հրապարակվել. Նիկողոսյանի մեկնաբանությունը

0
Վերջին մեկ օրում Հայաստանում կորոնավիրուսի հետևանքով 29 մարդ է մահացել, սակայն ՀՀ առողջապահության նախարարությունը նրանց վերաբերյալ տեղեկություն չի հրապարակել։

ԵՐԵՎԱՆ, 29 հոկտեմբերի – Sputnik. ՀՀ առողջապահության նախարարությունը կորոնավիրուսի համավարակի ընթացքում առաջին անգամ չի հրապարակել վարակի զոհ դարձածների տարիքը։ Նախարարի մամուլի քարտուղար Ալինա Նիկողոսյանը Sputnik Արմենիայի թղթակցի հետ զրույցում ասաց, որ առաջիկայում, ամենայն հավանականությամբ, մահացածների մասին տեղեկություններ չեն հրապարակվի։

«Այս պահին նպատակահարմար չէ, որ մահացածների տարիքները հրապարակվեն։ Եվ հնարավոր է` առաջիկայում ևս չհրապարակվեն»,– ասաց նա։

Նշենք, որ վերջին մեկ օրում Հայաստանում կորոնավիրուսով վարակվածներից 29–ը մահացել են։ Արձանագրվել է նաև մահվան 2 դեպք, երբ պացիենտներն ունեցել են կորոնավիրուսային վարակ, սակայն մահը վրա է հասել այլ հիվանդության պատճառով։ Այդպիսի դեպքերի ընդհանուր թիվը 352 է։

Նշենք, որ հոկտեմբերի 29-ի, ժամը 11:00-ի դրությամբ Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր 85034 դեպք, 53257-ն արդեն առողջացել են, 1272 -ը` մահացել: Այս պահին փաստացի բուժում է ստանում կորոնավիրուսով վարակված 28548  մարդ: Ընդհանուր առմամբ կատարվել է 392660 թեստավորում:

0
թեգերը:
վարակ, տղամարդ, Կին, Մահ, կորոնավիրուս
թեմա:
Կորոնավիրուսը Հայաստանում և Արցախում
Ըստ թեմայի
Գիտնականները կորոնավիրուսի նոր բռնկում են կանխատեսել
Պատերազմն ու կորոնավիրուսը. ՀՀ առողջապահության նախարարությունը պատասխանել է քննադատությանը
Կորոնավիրուսի հետևանքով մահացել է ԱԱԾ նախկին փոխտնօրեն Գուրգեն Եղիազարյանը