Դուշամբե. ԱՊՀ երկրների ղեկավարների նիստ

Բաքվի դիլեման. սպասե՞լ հարմար պահի, թե՞ անցնել ակտիվ գործողության

566
Փաշինյանը ցանկանում է ավելի շատ վերահսկողություն ունենալ Ստեփանակերտում, որտեղից եկած ցանկացած առարկություն նա ընդունում է որպես պոտենցիալ մարտահրավեր։ 2019թ–ին այդ հարցը Հայաստանի կառավարության համար կհայտնվի առաջնահերթությունների շարքում։

Սերգեյ Մարկեդոնով. ՌՊՀՀ արտասահմանյան տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների և արտաքին քաղաքականության ամբիոնի դոցենտ

2018թ–ին Հարավային Կովկասում տեղի են ունեցել բազմաթիվ նշանակալի իրադարձություններ։ Ամփոփենք տարին ըստ տարածաշրջանային գործընթացների արդյունքների։

Կովկաս 2018. միջանկյալ վերջնագիծ

Հայաստանում «թավշյա հեղափոխության» արդյունքում իշխանության եկավ Նիկոլ Փաշինյանը։ Երեկվա ընդդիմադիրը ղեկավարում է կառավարությունը։ Դրանից քիչ ավելի վաղ Հանրապետության նոր նախագահ էր դարձել Արմեն Սարգսյանը։ Ու թեև այսօր Հայաստանում նախագահն այդքան մեծ լիազորություններ չունի, նոր թիմի իշխանության գալու դժվարին րոպեներին նրա միջնորդական ջանքերը շատ գնահատվեցին։

Ադրբեջանում և Վրաստանում կայացան նախագահական ընտրություններ։ Եվ եթե Իլհամ Ալիևի հաղթանակն ամենևին էլ անակնկալ չէր, ապա «Վրացական երազանքի» աջակցությունը վայելող Սալոմե Զուրաբիշվիլին հաղթանակ տարավ արտահերթ ընտրությունների միայն երկրորդ փուլում և ինտրիգը պահպանվեց մինչև քվեարկության ավարտը։

Ու, չնայած տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական ֆոնը զգալի փոփոխություն չի կրել, բոլոր ռիսկերը պահպանվել են։ ԱՄՆ–ը զգալիորեն ակտիվացել է այստեղ. դա կարևոր է Վաշինգտոնի հետ Մոսկվայի ու Թեհրանի հարաբերությունների վատթարացման, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում լարվածության ֆոնին։

Նախկինի պես ամենավտանգավոր կետերը մնում են Արցախյան առաջնագիծն ու Հայաստան–Ադրբեջան սահմանը։

Այսօր Նիկոլ Փաշինյանը, Սալոմե Զուրաբիշվիլին և Բիձինա Իվանիշվիլին, Իլհամ Ալիևը կարող են տոնել հաղթանակը և ապագայի լավատեսական ծրագրեր կառուցել։ Բայց այդ ապագան պահանջում է խնդիրների լուծում և սուր մարտահրավերների դիմագրավում։

Հայաստան. թեստ Փաշինյանի համար

2018թ–ի դեկտեմբերին արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում Նիկոլ Փաշինյանի շարժումն աննախադեպ աջակցություն ստացավ։ «Իմ քայլի» առաջնորդն ինքնաբավ ինստիտուտ է։ Փաշինյանը կարող է ունենալ ցանկացած կարգավիճակ, բայց բոլորին պարզ է` Հայաստանում ուրիշ ոչ ոք թիվ մեկ քաղաքական գործիչ չէ։

Դա կարող է նրա համար ստեղծել և՛ նոր հնարավորություններ, և՛ վտանգավոր գայթակղություններ։ 2019թ–ին Փաշինյանը պետք է ապացուցի, որ քաղաքական Օլիմպոսում իր հայտնվելը պատահական չէր, նա մեկ ժամով խալիֆ չէ, այլ լուրջ պետական գործիչ, որն ի վիճակի է համակարգային փոփոխություններ կատարել երկրում։ Նրա հանդեպ դժգոհությունը կաճի, եթե նոր թիմը սխալներ գործի ներքին և արտաքին քաղաքականության մեջ։

Թեև Փաշինյանի կառավարչական թիմը նոր կարելի է անվանել միայն վերապահումներով։ Իշխանության շարքերն են անցել նաև կադրային բյուրոկրատիայի այն ներկայացուցիչները, որոնք կարիերա են արել մինչև «թավշյա հեղափոխությունը», բայց իրենց ապագան կապել են  Փաշինյանի հետ։

Հավանաբար «Իմ քայլը» դաշինքի առաջնորդի համար 2019թ–ի ամենասուր հարցը կդառնա տնտեսական հստակ ծրագրի բանաձևումը, ոչ թե միայն մենաշնորհը վերացնելու և կոռուպցիայի դեմ պայքարելու մասին բարի ցանկություններ արտահայտելը։

Նրա համար չափազանց կարևոր կլինեն Արցախի հետ փոխհարաբերությունները, գրագետ արտաքին քաղաքականության կառուցումը՝ բազմամյա չլուծված հակամարտության մեջ երկրի ներգրավված լինելու պարագայում։ Ղարաբաղում հրաժարականների շարքը պատահականություն չէ։ Փաշինյանը ցանկանում է ավելի շատ վերահսկողություն ունենալ Ստեփանակերտում, որտեղից եկած  ցանկացած առարկություն նա ընդունում է որպես պոտենցիալ մարտահրավեր։ 2019թ–ին այդ հարցը Հայաստանի կառավարության համար կհայտնվի առաջնահերթությունների շարքում։

Բացառված չէ, որ բախվելով խորհրդարանական կառավարման բարդությունների հետ, Փաշինյանը կգնա սահմանադրական փոփոխությունների. դա նրա «պահուստային տարբերակն է», եթե խնդիրներն ավելանան։ Այս թեմայով անհրաժեշտ խոսքերը նա արդեն բերանից է ասել։

Ու թեև տարեսկզբին ոչ ոք իր հայտնիությամբ չէր կարող համեմատվել Փաշինյանի հետ, արժե ուշադրություն դարձնել Ռոբերտ Քոչարյանի քաղաքական հետագծի վրա։ «Մարտի 1–ի գործը»  հասարակության ուշադրությունը սևեռեց ՀՀ երկրորդ նախագահի վրա։ PR-ի տեսանկյունից նախկին նախագահը առայժմ ծայրահեղ քայլեր չի արել։ Եվ նոր թիմի խնդիրների ավելանալուն  զուգահեռ «տառապյալի» լուսապսակը կարող է խաղալ իր դերը` ըստ էության լրացուցիչ խթաններ հաղորդելով Փաշինյանի գլխավոր  ընդդիմադիրին։

Ադրբեջան. ոչ հանրային քաղաքականություն և արցախյան քննություն

Առաջին հայացքից թվում է, որ հենց Ադրբեջանն է տարածաշրջանի առավել կայուն պետությունը։ Սակայն այստեղ նույնպես կան բարդություններ. երկրում գործընթացների զգալի մասը ծավալվում է կուլուարներում, բայց դա չի նշանակում քաղաքական ինտրիգների բացակայություն։ Ադրբեջանն անցնում է վերնախավերի փոփոխման բարդ փուլ, և պետության առաջին դեմքի համար չափազանց կարևոր է, որ «հղկման» գործընթացը տեղի ունենա առանց թերությունների։

Ինչո՞ւ է «ղարաբաղյան քննությունը» հիշատակվում ադրբեջանական համատեքստում, չէ որ Հայաստանի համար դա նույնպես կարևորագույն հարց է։ Տարբերությունն այն է, որ Երևանը դեմ չէ առկա ստատուս քվոյին. այդ Բաքուն է ձգտում փոխել այն իր օգտին։ Չափազանց շատ են հայտարարությունները հաջողությունների մասին։ Իսկապես, ռազմական բյուջեն աճում է, ռազմատեխնիկական կոոպերացիան` զարգանում, դրանում ներառվում են նորանոր երկրներ, ներառյալ ՀԱՊԿ անդամները։

Բաքուն իրեն տուժած կողմ է համարում և հատուցում պահանջում անցած պարտությունների համար։ Վտանգե՞լ առկա ձեռքբերումները, տարիներով հաստատված կայունությունը ստատուս քվոն վերացնելու համար, թե՞ սպասել հարմար պահի, որը կարող է չգալ։ Խաղադրույքները բարձր են։

566
թեգերը:
Վրաստանի Հանրապետություն, Իլհամ Ալիև, Ադրբեջան, Նիկոլ Փաշինյան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Հայերի արտագաղթը և հնդիկների ներգաղթը. 2019թ-ի կանխատեսումներ
«Հարձակում իրերի էության վրա». երբ խոսեց Կաթողիկոսը
Զինակոչիկներով ավտոբուսի պատմության հետքերով. երբ անպատժելիությունը սովորություն է դառնում
Պրիգոժինի հայկական կոշիկները, կամ ինչպես հասկանալ, որ պետությունը ճիշտ են կառավարում
«Անգլուխ Նիկոլը». Հայաստանին «թավշյա բաճկոննե՞ր» են սպասում
Նորաձև մեկուսարան Ծաղկաձորում, կամ ինչպես արաբական ձևերով թափ տալ հարստացած հայերին
Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն ու Վլադիմիր Պուտինը

Խաղից դուրս վիճակ, կամ ո՞րն էր Թուրքիայի գլխավոր սխալը Արցախի հարցում

496
(Թարմացված է 00:04 25.11.2020)
Sputnik Արմենիայի սյունակագիրը վերլուծում է արցախյան պատերազմի արդյունքում տարածաշրջանում ձևավորված ուժերի դասավորվածությունը, ինչպես նաև այն պատճառները, որոնք հանգեցրին իրադարձությունների նման զարգացման։

Ռուսաստանի և Թուրքիայի տրամագծորեն հակառակ աշխարհաքաղաքական շահերը հերթական չար կատակը խաղացին նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կայսերական նկրտումների գլխին։ Տեղի ունեցավ մոտավորապես նույն բանը, ինչ եղել էր Սիրիայում և Լիբիայում։ Եվ դա այդպես է, չնայած այն փաստին, որ Մոսկվայի և Անկարայի աշխարհաքաղաքական մրցակիցները նույնն են՝ Վաշինգտոնն ու եվրոպական մայրաքաղաքները։

Ասել, որ Ղարաբաղյան հակամարտության վերջնական դասավորությունը Ռուսաստանի համար ձեռնտու ստացվեց, այնքան էլ ճիշտ չի լինի։ Հազիվ թե Կրեմլում ի սկզբանե նախատեսել էին, որ այդքան հապճեպորեն ստիպված կլինեն միջամտել ուղղակի ռազմական բախմանը։

Հնարավո՞ր է արդյոք Թուրքիային դիմադրելով՝ բազմավեկտորություն խաղալ

Ռուսաստանում, ամենայն հավանականությամբ, ի սկզբանե հույս ունեին, որ Հայաստանը, որպես ՌԴ սակավաթիվ ռազմավարական դաշնակիցներից մեկը, կկարողանա պահել աշխարհի գլոբալ վերաձևման ընթացքում ուրվագծվող աշխարհաքաղաքական ճակատներից գոնե մեկը։ Մոսկվայում ենթադրում էին, որ Երևանը կկարողանա ծածկել և պաշտպանել Արցախի տարածքները։

Այդ դեպքում Կրեմլն իրոք պատրաստ էր իր ուժերի չափով (և բավականին մեծ) օգնություն տրամադրել հայկական կողմին՝ բոլոր ոլորտներում։ Բայց ամեն բան փոխվեց այն ժամանակ, երբ «թավշյա հեղափոխության» արդյունքում Հայաստանում իշխանության եկան ուժեր, որոնք պատրաստ էին երկրի արտաքին քաղաքական կողմնորոշումը փոխարինել այսպես կոչված բազմավեկտորությամբ։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ միասին իշխանության եկած երիտասարդ թիմն իրեն բարեփոխիչ էր համարում։ Դաստիարակվել և կրթվել էր գլոբալիզմի ոգով, որը, ճիշտն ասած, արդեն սկսել էր սպառել իրեն։ Սակայն այդքան էլ հեշտ չէր հրաժարվել այն ստանդարտներից, որոնց սովորել էին սովորելու և զանազան արևմտյան հիմնադրամների և ՀԿ-ների համար աշխատելու տարիներին։

Ահա և ստացվեց այն, ինչ ստացվեց։ Այն է`երկրի՝ գլոբալիզացիայի և ժողովրդավարության արևմտյան տարբերակի գաղափարներով ոգեշնչված ղեկավարությունը որոշեց, որ կարելի է գլուխ հանել առանց տարածաշրջանում ռազմավարական դաշնակցի։ Ենթադրում էին, որ յոթ սարից այն կողմ գտնվող Վաշինգտոնն ու եվրոպական մայրաքաղաքներն անպայման կպաշտպանեն Հայաստանը արտաքին սպառնալիքներից, և որ Գյումրու ռազմաբազան Երևանին, մեծ հաշվով, արդեն պետք չէ։

Անկարան կրկին հայտարարում է Արցախում թուրք խաղաղապահների մասին, Մոսկվան կրկին հերքում է

Իսկ չէ՞ որ խոսքը Թուրքիայի ակտիվության մասին էր, որը նախկինում ագրեսիվ կերպով ներխուժել էր թե՛ Սիրիա, թե՛ Իրաք, թե՛ Լիբիա։ Նույն այն Թուրքիայի, որը մի լումայի արժեք չի տալիս Հունաստանի և Կիպրոսի տարածքային ամբողջականությանն ու ծովային ավազանին, որը շարունակ սպառնում է Եվրամիությանը Հյուսիսային Աֆրիկայից և Միջին Ասիայից փախստականներով (և եվրոպացիներն իրոք վախենում են դրանից)։

Խոսքն այն նույն Թուրքիայի մասին էր, որ վերջերս Լիբիայի ափերի մոտ իր ռազմանավերի նշանառության տակ էր վերցնում ֆրանսիական էսկադրոնային ականակիրը։ Եվ ահա նույն կերպ, առանց քաշվելու, Անկարան խառնվեց Ղարաբաղյան հակամարտությանը, որը վերաճեց արյունահեղ պատերազմի։

Եվ ահա երբ Արցախում արդեն սավառնում էին թուրքական «Բայրաքթարները», կրակում էին «TRG-300 Kasirga» ՀԿՌՀ-ները, իսկ ռազմական օպերացիաները թուրք մասնագետներն էին ծրագրում, Երևանում արդեն հասկացան, որ առանց ռուս բարեկամների օգնության և Գյումրիում նրանց ռազմակայանի` ոչ մի կերպ հնարավոր չէ։

Հարյուր տարի տարածաշրջանն Անկարայի համար եղել է terra non grata

Թուրքիան, ձևականությունների հետևից չընկնելով, խախտեց Երևանի և Բաքվի միջև Ռուսաստանի ստեղծած կայուն հավասարակշռությունը։ Մոսկվան հակամարտող կողմերին զենք էր վաճառում այն հաշվարկված համամասնությամբ, որպեսզի բալանսի ակնհայտ խախտում չլինի, և ոչ մեկի մոտ տարածաշրջանում իրավիճակ փոխող մեծ պատերազմ սանձազերծելու գայթակղություն չառաջանա։

Եվ Անկարան սկսեց անել դա մոտ երկու տարի առաջ, երբ համոզվեց, որ Հայաստանի իշխանությունների աշխարհաքաղաքական վեկտորը ավելի ու ավելի բացահայտորեն է թեքվում դեպի արևմուտք։ Երբ Երևանում հակառակորդին առաջարկում էին միասին թեյ խմել Շուշիում և փամփուշտներից զարդեր սարքել։ Երբ խոսում էին այն մասին, որ 2016թ․-ի Ապրիլյան պատերազմում հարյուր հայ զինվորներ զոհվել են «հենց այնպես»։

Անկարայում այսպես կողմնորոշվեցին․ ժամանակն է պայթեցնել իրավիճակը ամբողջ տարածաշրջանում։ Քանի որ Էրդողանը որոշել է «գնալ արևելք», ապա ավելի հարմար առիթ չի լինի։ Ընդ որում՝ որպես ռազմական օպերացիայի նպատակ Թուրքիան ամենևին էլ Արցախը չէր տեսնում։ Ավելի ճիշտ՝ տեսնում էր Արցախը, բայց ամենևին էլ ոչ պարզապես այն «կրտսեր եղբայր Ադրբեջանին վերադարձնելու» նպատակով։

Նպատակը շատ ավելի խոշոր էր՝ ներխուժել Հարավային Կովկաս և այնտեղ էլ մնալ։ Եվ, սկզբի համար, Ռուսաստանի հետ կիսել ամբողջ տարածաշրջանի վերահսկողությունը։ Անկարայում ծրագրում էին Մոսկվայի հետ հավասար նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ։ Որոշել ոչ միայն Արցախի, այլև ամբողջ տարածաշրջանի ճակատագիրը, որն արդեն հարյուր տարի է, ինչ թուրքերի համար terra non grata է։ Երկիր, որի մասին նրանք միայն երազել կարող էին։

Ղարաբաղի փաստաթուղթը այդքան էլ չի բավարարում Բաքվին․ թուրք պատգամավորն ասել է՝ ինչու

Եվ ծրագիրը նախատեսում էր անպայման Նախիջևանի տարածքը ճանապարհով միացնել Ադրբեջանին։ Անել այն, ինչի համար արդյունքում Վաշինգտոնում, Բրյուսելում և Թել Ավիվում Անկարային կգովեն ու գլուխը կշոյեն։

Որովհետև, ի լրումն մնացած ամեն ինչի, բացի Էրդողանի նեոօսմանական, կայսերական նկրտումների (որոնց նույն Արևմուտքում չգիտես ինչու` լուրջ չեն վերաբերվում), ՆԱՏՕ-ն ուղիղ հասանելիություն է ստանում Իրանի «հյուսիսային դարպասներին»։ Բացի այդ, Թուրքիային արևմտյան կարկանդակներ կհասնեին նաև նրա համար, որ մոտեցել է Ռուսաստանի հարավային դարպասներին՝ Հյուսիսային Կովկասին։

Ո՞վ պետք է այսքանից հետո պայմանավորվի Արցախի հարցով, եթե ոչ Ռուսաստանը

Բայց այս ամենը հնարավոր կլիներ մի պայմանով` եթե Ադրբեջանը Թուրքիայի օգնությամբ գրավեր Արցախի ամբողջ տարածքը, իսկ թուրքական (կամ որ նույնն է՝ ՆԱՏՕ-ական) զորակազմը «խաղաղապահության» անցնել ռուս խաղաղապահների հետ միասին։ Այդ դեպքում Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման խնդիրները Մոսկվային հավասար` Անկարան էր լուծելու։ Եվ ոչ միայն Արցախի, այլև առհասարակ հարավ-կովկասյան տարածաշրջանի բոլոր հարցերը։ Միայն թե խնդիր առաջացավ։

Այստեղ ևս, ինչպես Սիրիայում ու Լիբիայում, ոչ այն է` բարեկամներ, ոչ այն է` դաշնակիցներ, ոչ այն է` գործընկերներ Ռուսաստանի և Թուրքիայի շահերը, պարզվեց, տրամագծորեն հակառակ են միմյանց։ Եվ քանի որ Հայաստանը չճանաչեց Արցախի անկախությունը, իր կադրային ստորաբաժանումները չուղարկեց հայրենակիցներին պաշտպանելու և Ադրբեջանի հետ սահմանին երկրորդ ճակատ չբացեց, ապա շտապ կարգով ստիպված եղավ Ռուսաստանը խառնվել։

Արցախում խաղաղապահական առաքելությամբ Մոսկվան սկսեց լրջորեն զբաղվել ոչ միայն (և ոչ այնքան) այն պատճառով, որ պետք էր փակել հակառակորդի՝ Անկարայի ճանապարհը դեպի տարածաշրջան։ Առաջին հերթին խնդիրն այն է, որ Արցախի հայ բնակչության գլխին կախվել էր ոչնչացման կամ, առնվազն, հարկադիր տեղահանման վտանգը։

Հավանաբար հենց այդպիսի ելքը նկատի ուներ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, երբ Էրդողանին բացատրում էր, թե ինչու թուրքական բանակին չի համապատասխանում խաղաղապահական առաքելությունը Արցախում, որտեղ հայեր են ապրում։ Չէ՞ որ այդ երկու ժողովուրդների պատմությունը իրոք ներկված է արնաշաղաղ-սև, ողբերգական գույներով։

Ինչու չի կարելի Ղարաբաղը թողնել ԱՄՆ-ին, Բրիտանիային ու Թուրքիային. Մուխինի տեսակետը

Այսուհետ արցախյան հանգույցը քանդելու իսկապես մանրակրկիտ, բարդագույն դիվանագիտական աշխատանք է սպասվում։ Նույն Թուրքիային, ինչ էլ ասենք, չհաջողվեց հանգույցը կտրել մեկ հարվածով՝ զենքի ուժով։ Ամբողջ քառասունհինգ օր Արցախի պաշտպանության բանակն ու կամավորները թույլ չէին տալիս անել դա։ Եվ վերջում էլ մարտը կանգնեցին ռուս խաղաղապահները։ Եվ ամբողջ դիվանագիտական աշխատանքն էլ կրկին ստիպված է լինելու կատարել Ռուսաստանը։

Դժվար թե ներկայիս հայկական ղեկավարությունը նստի բանակցությունների սեղանի շուրջ՝ պարտված կողմի կարգավիճակով։ Եվ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մյուս անդամներն էլ (ԱՄՆ-ն, Ֆրանսիան) դժվար թե պետք է դա անեն։ Նույն Թուրքիան արդեն սկսել է անթաքույց ծաղրել ՆԱՏՕ-ին, էլ չասած Եվրամիության մասին։ Ռուսաստանն էլ դժվար թե թույլ տա ծավալվել նրանց, ովքեր չկարողացան գոնե ժամանակավորապես կանգնեցնել արյունահեղությունը։

Ի՞նչ կլինի Եվրոպայի հետ, եթե Թուրքիան կառավարի Ադրբեջանը․ պատասխանում է ՀՀ նախագահը

496
թեգերը:
Հայաստան, Ադրբեջան, Թուրքիա, Ռուսաստան, Արցախ
Ըստ թեմայի
Ոչ մի երկիր այնքան կախում չունի Թուրքիայից, ինչքան Ադրբեջանը. ՀՀ նախագահի պատասխանը Ալիևին
Նրանք պարզաբանումներ կստանան ղարաբաղյան համաձայնագրի և Թուրքիայի դերի վերաբերյալ. Պեսկով
Թուրքիայի ծրագրերը շատ ավելին են, քան Արցախին հարված հասցնելը
Թուրքական զորքը Ադրբեջանում

Խորամանկությամբ անտեսելով ԼՂ–ի վերաբերյալ հրահանգը. ինչու է Թուրքիան զորք մտցնում Ադրբեջան

2951
(Թարմացված է 10:26 24.11.2020)
Ռազմական վերլուծաբանն անդրադարձել է Անկարայի ծրագրերին, որոնք ակնհայտորեն ուրվագծվում են թուրքական զորքն Ադրբեջան մտցնելու ֆոնին։

Ալեքսանդր Խրոլենկո

Թուրքական զորքը խաղաղապահության պատրվակով Ադրբեջան մտցնելն արտացոլում է Հարավային Կովկասում ու Մերձկասպյան տարածաշրջանում ռազմաքաղաքական ազդեցությունն ընդլայնելու, ինչպես նաև ընդհանուր առմամբ միջազգային ասպարեզում Թուրքիայի դիրքերն ամրապնդելու Անկարայի ձգտումը։ Նման խնդիրների լուծման համար մեկ տարին հաստատ բավարար չի լինի։ Մենք տեսնում ենք հետխորհրդային տարածքում ՆԱՏՕ-ի ներկայության ընդլայնման հերթական խորամանկ փուլը։

Նոյեմբերի 21-ին Թուրքիայի ազգային պաշտպանության նախարար Հուլուսի Աքարը հայտարարեց, որ երկրի ցամաքային զորքերն ավարտել են պատրաստությունն ու շուտով ՌՕՈւ–ն զորքին կուղարկի Ադրբեջան։ Հրամանատարը խոսում էր նաև «միջազգային ասպարեզում Թուրքիայի առաջատարության» մասին, որի ճանապարհին «թուրքական զինված ուժեր հանրապետության պատմության մեջ ամենալարված ժամանակաշրջաններից մեկն են ապրում»։

Ադրբեջանում Թուրքիայի ռազմական անձնակազմի քանակական և որակական կազմը դեռ գաղտնի է։ Նկատենք, որ Թուրքիայի բանակի ստորաբաժանումները Անկարայի և Բաքվի ռազմական և ռազմատեխնիկական համագործակցության շրջանակում գրեթե մշտապես ներկա են Ադրբեջանում։ Լեռնային Ղարաբաղում կրակի դադարեցման վերահսկողության ռուս-թուրքական կենտրոնի շրջանակում աշխատելու համար սպաների հերթական խմբի ուղարկումը դժվար թե նախագահի հրաման ու թուրքական խորհրդարանում քննարկումներ էր պահանջում։

Նոյեմբերի 11-ին Անկարան և Մոսկվան հուշագիր ստորագրեցին ԼՂ–ում հրադադարի վերահսկման կենտրոնի մասին, և այդ փաստաթղթում համատեղ խաղաղապահ ուժերի ստեղծման մասին որևէ կետ չկա։ Սակայն հետագայում Ադրբեջանի և Թուրքիայի նախագահներ Իլհամ Ալիևն ու Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը բազմիցս հայտարարեցին թուրքական զորքի մասնակցությամբ «համատեղ խաղաղապահ առաքելության» մասին։

«Դա Թուրքիայի ներքին գործն է»․ Պեսկովը՝ թուրք զինվորականներին Ադրբեջան ուղարկելու մասին

Ակնհայտ է, որ Անկարան և Բաքուն մեղմորեն անտեսել են Մոսկվայի խնդրանքը` թուրքական զորք չմտցնել «թեժ» տարածաշրջան։ Ակնհայտ է նաև, որ Թուրքիայի ցամաքային զորքերն Ադրբեջանի տարածքում ինչ–որ բանի են պատրաստվում, բացի նրանից, որ մոնիտորինգային կենտրոնի շրջանակում մի քանի տասնյակ մասնագետներով պիտի գործակցեն Ռուսաստանի հետ։

Հաջողության արբիտրաժ

Թուրքիան Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի հետ լայնածավալ հակամարտություն նախաձեռնելու ռազմավարական պատճառներ չունի (այստեղ հաջողության հասնելը քիչ հավանական է, բացասական հետևանքներն էլ Անկարայի համար երաշխավորված են)։ Առավել արդյունավետ ու անվտանգ է Ադրբեջանի հետ երկկողմ ռազմատեխնիկական համագործակցության կամ «խաղաղապահ առաքելության» դրոշի տակ հարմար պատրվակով հետևողական ներթափանցումը տարածաշրջան։ Մյուս կողմից Բաքվի աջակցությունը կարող է հատուցում դառնալ ղարաբաղյան զինված հակամարտության մեջ թուրքական օգնությանը` ապագայի միտումով։

Լեռնային Ղարաբաղում թուրքական զորքերի գործողություններ նախատեսված չեն որևէ համաձայնագրով, այդ թվում` եռակողմ հայտարարությամբ (Ադրբեջան, Հայաստան, Ռուսաստան): Ադրբեջանում թուրք զինծառայողների ներկայությունը իրավաբանորեն հետո է ձևակերպվել, չէ՞ որ ՌԴ հեղինակավոր ռազմական փորձագետների տվյալներով` Ադրբեջանի տարածքում սեպտեմբերի վերջից շուրջ 1500 թուրք զինծառայող է եղել։ Թուրք գեներալներն ու սպաները որպես խորհրդատուներ գործել են ղեկավարման ողջ ուղղահայաց շղթայում` ադրբեջանական բանակի գլխավոր շտաբից մինչև գնդային օղակի շտաբեր։ Հակամարտության ընթացքում ադրբեջանական կողմին ցուցաբերած միանշանակ ռազմական աջակցությունը բացարձակապես թույլ չի տալիս թուրքական բանակին հավակնելու Ղարաբաղում խաղաղապահների դերին և սահմանազատման գծում համատեղ պարեկության մեջ որևէ մասնակցությանը։ Սակայն տարբերակներ հնարավոր են։

«Հայտնվել ենք մի վիճակում, որ հրադադարի համաձայնագիրը չեղարկել հնարավոր չէ». Արամ Սարգսյան

Թուրքիան փաստորեն արդեն ամուր հաստատվել է Ադրբեջանում։ Հետագայում թուրքական զորքերը կարող են տարիներով գտնվել ադրբեջանական տարածքում երկկողմ համաձայնագրերի հիման վրա։ Դա չի խախտի միջազգային իրավունքի նորմերը, սակայն նաև խաղաղություն չի երաշխավորի։ Քանի որ աշխարհի և ոչ մի երկիր չի ճանաչել ԼՂՀ ինքնիշխանությունը, Բաքվի և Անկարայի մոտ կարող է ամենաթողության պատրանք առաջանալ նաև ԼՂ հայ բնակչության նկատմամբ։ Թուրքիայի ԱԳՆ–ն արդեն հայտարարել է «տեղում որոշակի լրացուցիչ դիտորդական կետերի մասին»։ Մտահոգություն է առաջացնում սիրիացի թուրքամետ զինյալներին Ադրբեջանից դուրս բերելու տեղեկության բացակայությունը։ Նման իրավիճակում կարևոր է, որ «ադրբեջանցի եղբայրների հաջողության արբիտրաժը» (նախարար Հուլուսի Աքարի արտահայտությունը) հաջողությունից գլխապտույտի չվերածվի։

Ապագայի ուրվագիծ

Անկարան «թյուրքական աշխարհի» կառուցման գլոբալ ծրագրեր ունի։ Հեռանկարում չի բացառվում, որ թուրքական շահերն ու ուժերը Ադրբեջանի սահմաններից դուրս գան Կասպյան տարածաշրջան ու Կենտրոնական Ասիայի երկրներ։

Բավական հզոր զինված ուժեր ունենալով` 355 հազար զինծառայող, ավելի քան 2600 տանկ, 270 հատ F-16 բազմաթիրախային կործանիչ և Global Firepower–ի համաշխարհային վարկանիշում արժանի 11-րդ հորիզոնական, Թուրքիան ակտիվորեն ընդլայնում է ինքնաթիռների, ԱԹՍ–ների, հրթիռների և տանկերի սեփական արտադրությունը։ Անցած 1.5 տասնամյակի ընթացքում թուրքական պաշտպանական ձեռնարկությունների թիվն աճել է` 56-ից հասնելով 1500-ի, կառավարությունն ավելի քան 75 մլրդ դոլարի ռազմարդյունաբերական համակարգերի ծրագրեր է ղեկավարում։ Անկարան մի շարք արտասահմանյան զենքեր է գնում։ Թուրքիայի Հանրապետության պաշտպանական բյուջեն ավելի քան 18 մլրդ է, ինչը 2020 թվականի բյուջեի ընդհանուր ծախսերի շուրջ 13%–ն է։

Թուրքիան ակտիվորեն ռազմական գործիքներ է կիրառում Սիրիայի հյուսիսում, Լիբիայում։ Ի հեճուկս այլ երկրների շահերի` հավակնում է Միջերկրական ծովի զգալի հատվածներին (ածխաջրածնի արդյունահանում)։

Այդպիսով, նավթի զգալի պաշարներ ունեցող Ադրբեջանը Թուրքիայի բավական կոնկրետ, էքսպանսիվ ու ագրեսիվ արտաքին քաղաքականությունը զարգացնելու հարթակ է դառնում։ Նման «եղբայրությունը» վտանգավոր է նաև նրանով, որ Անկարայի մեջքի հետևում նշմարվում է Հյուսիսատլանտյան դաշինքը, որը լուռ աջակցում է Էրդողանի «անկարգություններին» աշխարհագրական ցանկացած կետում։

ԼՂ–ում գտնվող ռուս խաղաղապահները վերականգնում են խաղաղությունն ու կարգուկանոնը, իսկ Թուրքիան փորձում է որոշակի ռազմական ենթակառուցվածք ստեղծել Ադրբեջանում և Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում հաստատել ռազմական միջամտության սեփական իրավունքը։ Անկարայի ղարաբաղյան նախագծին խանգարում է լոգիստիկան։ Ադրբեջանն ու Թուրքիան ընդհանուր ցամաքային սահմանի մի փոքր հատված ունեն թուրքական Իգդիր գավառի հատման կետում, որը բավական մեկուսացած է «մեծ Ադրբեջանից»` Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունից։ ՌՕՈւ–ի ինքնաթիռներով (բավական թանկ հաճույք) զորքերի, սպառազինության և պաշարների տեղափոխումը ստիպված կլինեն համաձայնեցնել Հայաստանի, Վրաստանի (առավել հավանական երթուղի) կամ Իրանի հետ։ Եվ ցանկացած աշխարհաքաղաքական դասավորվածության պարագայում Թուրքիան ստիպված կլինի հաշվի առնել Ռուսաստանի ամուր դիրքերը Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում։

Ղարաբաղում խաղաղապահ գործողության գինն ու վարկանիշը. թվերն ավելի քան խոսուն են

2951
թեգերը:
զորք, Ադրբեջան, Թուրքիա, Լեռնային Ղարաբաղ
Ըստ թեմայի
Ադրբեջանի պահվածքը վերահաստատում է Արցախի անկախության ճանաչման անհրաժեշտությունը. Մայիլյան
Հեռացող Ակնան. ինչ տեսք ուներ Աղդամը Ադրբեջանին հանձնելուց մեկ օր առաջ
Աղդամի գյուղերն ադրբեջանցիներին հանձնելուց հետո. ի՞նչ է կատարվում հայկական անցակետի մոտ
Ադրբեջանական համազգեստով մարդիկ Ստեփանակերտ-Գորիս ճանապարհին․ մեկնաբանում է ԱԱԾ–ն
Հրանտ Բագրատյան

«Այս ռեգիոնում մենք կա՛մ թուրքերի հետ պետք է լինենք, կա՛մ ռուսների». Հրանտ Բագրատյան

0
(Թարմացված է 17:42 25.11.2020)
ՀՀ նախկին վարչապետ Հրանտ Բագրատյանը լրագրողների հետ հանդիպմանը խոսել է արցախյան պատերազմում Հայաստանի իշխանության թույլ տված արտաքին քաղաքական սխալների մասին։

ԵՐԵՎԱՆ, 25 նոյեմբերի – Sputnik. Սա պարտություն չէ, սա ջախջախում է։ Այսօր լրագրողների հետ հանդիպմանը, մեկնաբանելով արցախյան պատերազմի ընթացքն ու ավարտը, ասաց ՀՀ նախկին վարչապետ Հրանտ Բագրատյանը։

Նրա տեղեկություններով`հայկական բանակի տեխնիկայի 85 տոկոսը ջարդված է։

Խոսելով ՀՀ իշխանությունների ստրատեգիական սխալների մասին` Բագրատյանը շեշտեց Արցախի անկախությունը չճանաչելու փաստը` հիշեցնելով, որ որպես ԱԺ պատգամավոր ինքը տարիներ առաջ այդ հարցը բարձրացրել էր, բայց մերժվել։

Հաջորդ սխալն, ըստ նրա, արտաքին քաղաքականությունն էր։

«20 տարի առաջ` Արցախյան ազատամարտի տարիներին, ԱՄՆ–ն ու Ռուսաստանն իրար մոտ էին։ Բայց վերջին տարիներին, հատկապես 2014թ–ից հետո, դժբախտաբար, պրոբլեմներ առաջացան։ Հիմա ԱՄՆ–ն և Ռուսաստանը տարբեր բևեռներում են։ Երբ մենք այս վիճակին են անդրադառնում, չենք կարող ասել` կոմպլեմենտար քաղաքականություն ենք վարում։ Չկա տենց բան։ Մենք պետք է մնանք պրոռուսական ծիրում, ինչքան էլ սիրենք կամ չսիրենք։ Քանի որ աշխարհում դեգլոբալիզացիա է ընթանում, այս ռեգիոնում մենք կա՛մ թուրքերի հետ պետք է լինենք, կա՛մ ռուսների»,– ասաց Բագրատյանը։

Նախկին վարչապետը ստրատեգիական սխալ որակեց նաև «Իրանին նեղացնելը»։ «Այնպես, ինչպես մենք ենք Իրանին նեղացրել, ոչ ոք չի նեղացրել։ Այն աստիճան, որ Իրանը չէր ուզում թույլ տալ, որ պատերազմի ընթացքում իր տարածքով բեռներ տեղափոխեինք»,– ասաց Բագրատյանը` նեղացած երկրների շարքում հիշատակելով նաև Վրաստանը։

Իսկ Չինաստանին, նրա բնորոշմամբ, Հայաստանը` Տիգրան Ավինյանի մակարդակով ուղղակի ապտակել է` միանալով Չինաստանի դեմ ույղուրների պրոթուրքական դաշինքին։

Հիշեցնենք` նոյեմբերի 9-ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը համատեղ հայտարարություն են ընդունել ռազմական գործողությունների դադարեցման վերաբերյալ։

Եռակողմ հայտարարության համաձայն` Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծի և Լաչինի միջանցքի երկայնքով տեղակայվել է Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմ ՝ 1960 զինծառայողներով, հրաձգային զենքով, 90 զրահամեքենաներով, 380 միավոր ավտոմոբիլային և հատուկ տեխնիկայով:

Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորախումբը տեղակայմանը զուգահեռ դուրս են բերվում հայկական զինված ուժերը։ Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմը տեղակայվում է 5 տարի ժամկետով` 5 տարվա ժամանակահատվածով ավտոմատ երկարաձգմամբ, եթե կողմերից որևէ մեկը ժամկետի ավարտից 6 ամիս առաջ չհայտարարի այդ դրույթի կիրառումը դադարեցնելու մտադրության մասին:

Ղարաբաղում խաղաղապահ գործողության գինն ու վարկանիշը. թվերն ավելի քան խոսուն են

0
թեգերը:
Հրանտ Բագրատյան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
«8 ամսում Փաշինյանն իր կառավարության հետ «ապահովեց» 8 հազար զոհ». Արծվիկ Մինասյան
Ինչպես ապրել պատերազմից հետո, կամ դեղատոմսեր՝ սթրեսի դեմ
Փաշինյանը բացատրել է, թե ինչու ընդդիմության կոչերը լայն տարածում չեն գտել Հայաստանում