Փաշինյան-Լուկաշենկո հակամարտությունը. ՀԱՊԿ-ում համակարգային սխալներ կա՞ն
(Թարմացված է 22:37 20.11.2018)
Սակայն այս իրավիճակում Կրեմլն ինչ էլ անի, մի այլ բան է ակնհայտ։ Եթե հորիզոնական կապեր հաստատելու ընդհանուր կամք չդրսևորվի, ոչ մի ինտեգրացիոն աշխատանք էլ չի ստացվի. կպահպանվի միայն ներկայիս ստատուս քվոն` Կազմակերպության արդյունավետության մասին մշտական հարցերով։ Բայց եթե ՀԱՊԿ–ն ուզում է հակակշիռ դառնալ ՆԱՏՕ–ին ու տեղ զբաղեցնել միջազգային ասպարեզում, այդ բարդ հարցերը պետք է լուծվեն։Սերգեյ Մարկեդոնով` ՌՊՀՀ արտասահմանյան տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների և արտաքին քաղաքականության ամբիոնի դոցենտ
Սանկտ Պետերբուրգում ՀԱՊԿ գագաթնաժողովի նախօրեին այդ ինտեգրացիոն կառույցի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնի համար պայքարը տեղափոխվել է հանրային հարթություն` Հայաստանի և Բելառուսի առաջին դեմքերի մասնակցությամբ։ Ընդ որում, և՛ Փաշինյանը, և՛ Լուկաշենկոն, և՛ երկու պետությունների դիվանագիտական կորպուսի ներկայացուցիչները չեն ձգտում ավելորդ զսպվածության։ Հակառակը, նրանք հաճույքով օգտագործում են անթույլատրելի խիստ գնահատականներ ու այլաբանություններ։
Ինչպես ստացվեց, որ մեծամասամբ տեխնիկական առօրեական աշխատանք կատարող պաշտոնյայի հաստատումն այդքան ուշագրավ քաղաքական իրադարձություն դարձավ։ Ինչն է այդ իրավիճակում պայմանավորված պահի իրադրությամբ, իսկ որ խնդիրներն են համակարգային բնույթ կրում ու կախված չեն երկու ազգային առաջնորդների բնավորություններից։ Դրա դեմ պայքարը շատ կարևոր է, քանի որ այդ հարցերի պատասխաններից կախված են ոչ միայն հայ–բելառուսական հարաբերությունները, այլև եվրասիական ինտեգրման դինամիկան։
Վիճաբանություն դաշնակիցների միջև
Առաջին հայացքից Մինսկի ու Երևանի միջև վեճի լուրջ թեմա չկա։ Հայաստանն ու Բելառուսը դաշնակիցներ են։ Նախկինում ինչ խնդիրներ էլ լինեին երկրների միջև, Մինսկն ու Երևանը այժմ նույն ինտեգրացիոն կառույցներում են` ՀԱՊԿ ու Եվրասիական տնտեսական միության մեջ։ Հրապարակային խիստ վիճաբանության մասնակից դարձած երկու երկրներն էլ դիտարկում են Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները որպես կարևոր ռազմավարական առաջնահերթություն։ Միաժամանակ չի կարելի ասել, որ Հայաստանը ու հատկապես Բելառուսն էլ այդ ուղղությամբ խնդիրներ չունեն։ Դրանք կային ու կան, ու ժամանակ առ ժամանակ բուռն քննարկումների առիթ են դառնում ինչպես քաղաքական գործիչների, այնպես էլ փորձագետների շրջանում։ Բայց ամեն դեպքում դա մրցակիցների կամ ընդդիմադիրների հարաբերություններ չեն։
Հայաստանն ու Բելառուսը հարևաններ չեն։ Հետաքրքիր է, որ հետխորհրդային տարածքում ամենաբարդ հարաբերությունները լինում են հենց հարևան երկրների միջև։ Որպես կանոն, դրանք հանգավորված են էթնոքաղաքական ու քաղաքացիական հակամարտությունների, փախստականների ու հակամարտության այս կամ այն կողմին աջակցելու հետ։ Մինսկն ու Երևանն այս առումով բացասական օրակարգ չունեն։ Միաժամանակ Բելառուսը Արցախյան հարցը կարգավորող ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մշտական անդամ է։ Ու թեև այդ կարգավիճակը համանախագահի կարգավիճակի պես կարևոր չէ, երկկողմանի հարաբերությունների առումով դա կարևոր խորհրդանշական կապիտալ է։ Տարիներ շարունակ դա թույլ էր տալիս Երևանին ընկալել Մինսկը ոչ միայն որպես դաշնակից երկիր, այլև որպես գործընկեր, որը պատրաստ է մասնակցել Հայաստանի անվտանգությանը սպառնող հակամարտության կարգավորմանը։
Այնուամենայնիվ, ՀԱՊԿ երկու երկրները միտված են միմյանց հետ խիստ մրցակցության։ Իրավիճակը մի քանի գործոն է սրում։
Նախ` Հայաստանում շուտով ԱԺ արտահերթ ընտրություններ են անցկացվելու, որի արդյունքում Նիկոլ Փաշինյանը կարող է երկրում այնպիսի իշխանություն ստանալ, որի մասին նրա նախորդները կարող էին միայն երազել։ Նա բարձր վարկանիշ ունի, որը դժվարանում են վիճարկել նույնիսկ վարչապետի պաշտոնակատարի ծայրահեղ տրամադրված ընդդիմադիրները, իսկ բոլոր այն ուժերը, որոնք կարող են նրա հետ պայքարի մեջ մտնել, մասնատված ու ապակողմնորոշված են։
Սակայն հենց դա է Փաշինյանի համար լուրջ մարտահրավերներ ստեղծում։ Նրա անունը սկսել է ասոցացվել արագ հաղթանակների հետ ու նրա թիմի լավ PR-ը հաստատում է այդ իմիջը, իսկ դա նաև չափազանցված ակնկալիքներ է ստեղծում։ «Նիկոլն եկավ, Սերժը գնաց», «Փաշինյանը խոսեց Ալիևի հետ, միջադեպերը շփման գծում պակասեցին»։ Պուտինի, Մերկելի, Մակրոնի հետ լուսանկարների ֆոնին խորհրդարանական մրցավազքի ներկայիս ֆավորիտը իրականության արարիչ է թվում։ Նրանից նոր ու նոր հաջողություններ են սպասում։ Ու ահա այստեղ ճանապարհին առաջանում է պարզ ու կարծես ընթացակարգային մի հարց։ Քանի՞ նման հարցեր է վերջին ամիսներին Փաշինյանը լուծել Հայաստանի ներսում։ Ընտրողը կարծում է, արտաքին քաղաքականությունում էլ ժողովրդի սիրելին նույնպես կարող է հարցեր լուծել։ Ու այդ տրամաբանությամբ նրա համար շատ դժվար է հետ կանգնել։
Հետո էլ, եթե Ալեքսանդր Լուկաշենկոն ելույթ ունենար բացառությամբ «Յուրի Խաչատուրովի գործի» քննադատությամբ, դա առանձնապես այդքան ազդեցիկ չէր լինի։ Սակայն Աստանայում կայացած գագաթնաժողովից հետո սկսեց հրապարակայնորեն քննարկել այդ հարցը Մինսկում Ադրբեջանի դեսպանի հետ։ Սակայն դա դեռ ամենը չէ։ Դրանից մեկ շաբաթ անց Բելառուսի մայրաքաղաք այցով գնացել էր Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը։ Երկու նախագահն էլ խոսել էին երկկողմանի հարաբերություններում դրական դինամիկայի ու խնդիրների բացակայության մասին։ Ստեղծված իրավիճակում նման բաները սուր են ընկալվում, հատկապես, էթնոքաղաքական հակամարտությունների մեջ գտնվող երկրների կողմից։ Ու արդյունքում հայկական լրատվամիջոցները սկսում են մեջբերել Լուկաշենկոյի հայտարարություններն Ադրբեջանի մասին՝ որպես «բարեկամական հանրապետության» ու «ռազմավարական գործընկեր»։
Իսկ Ստանիսլավ Զասի` ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի Մինսկի թեկնածուի կենսագրության բազմաթիվ փոխադրություններում հիշատակվում է, որ 1985 թվականին նա գերազանց ավարտել է Բաքվի զինվորական ուսումնարանը։ Ու այն փաստը, որ խորհրդային այդ տարիներին հանրապետություններն ընդհանուր խորհրդային բանակ ունեին, չի ազատում կարծրատիպերից։ Հնարավոր գլխավոր քարտուղարի ռազմական երիտասարդ տարիներին գրեթե ադրբեջանական լոբբիզմ են տեսնում։
Ինչևիցե, սակայն Լուկաշենոկն սովոր չէ հետ կանգնել։ Հատկապես, որ նա բարձրագույն մակարդակի քաղաքական գործիչների հետ վիճաբանությունների մեծ փորձ ունի։
Համակարգային խնդիրներ
Թերևս, սխալ կլիներ ներկայացնել իրավիճակն այն ձևաչափով, որ սա «պատմություն է այն մասին, թե ինչպես կռվեցին Ալեքսանդր Գրիգորևիչն ու Նիկոլ Վովաևիչը»։ Երևանի ու Մինսկի վեճերը համակարգային հիմքեր ունեն։
Նախևառաջ՝ ՀԱՊԿ կանոնակարգային փաստաթղթերը բավականաչափ մշակված չեն նման դեպքերի համար, երբ գլխավոր քարտուղարն արտակարգ իրավիճակում է փոխվում։ Հստակ ձևակերպված չէ, արդյո՞ք երկիրն ամեն դեպքում պահպանում է այդ պաշտոնը, թե իր ներկայացուցչի հետ ավտոմատ կերպով կորցնում է պաշտոնը։ Նման պատմություն կարող էր լինել ոչ միայն Մինսկի ու Երևանի միջև, այլև ինտեգրացիոն կառույցի երկու ցանկացած այլ անդամների միջև։
ԽՍՀՄ–ի տապալումից հետո այնպես ստացվեց, որ հետխորհրդային տարածքը սուր մրցակցության դաշտ դարձավ։ Այստեղ չափազանց դժվար է ցանկացած միավորման նախագծեր ստեղծել։ Բելառուսն ու Ղազախստանը Հայաստանի պես չեն նայելու Ադրբեջանին, իսկ Մինսկ ու Աստանան չեն նայելու Կիևին, Թբիլիսիին ու Քիշևին Մոսկվայի աչքերով։ Պարզապես առկա տնտեսական շահերից դրդված։
Այդպես Ալիևի հետ հանդիպման ժամանակ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն նշել է, որ «2018 թվականի ընթացքում ապրանքի փոխշրջանառությունն անցած տարվա նույն ժամանակաշրջանի համեմատ աճել է երեքուկես անգամ»։
Դժվար թե Մինսկը հրաժարվի այս շահույթից՝ նույնիսկ Երևանի ամենադրական ընկալման դեպքում։
Բելառուսի նախագահի համար սովորական է անդրկովկասյան ուղղությամբ «իրենն առաջ տանելը»։ Լինելով ոչ միայն ՀԱՊԿ անդամ, այլև Ռուսաստանի հետ դաշնակից, Մինսկը չճանաչեց Աբխազիան ու Հարավային Օսեթիան։ Սակայն Հայաստանի` ԵԱՏՄ անդամ դառնալու մասին Լուկաշենկոն, ինչպես նաև Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևն իրենց դիտարկումներն ունեին։
Սակայն «հյուսիսային մայրաքաղաքում» ՀԱՊԿ ոչ ֆորմալ գագաթնաժողովի նախօրեին Լուկաշենկոյի ու Նազարբաևի քննադատական վերաբերմունքը պայմանավորված է ոչ թե Փաշինյանի հանդեպ անձնական վերաբերմունքով, այլև սեփական երկրների տարածքային ամբողջականության վերաբերյալ մտավախություններով։ Հենց այդտեղից է գալիս Արցախի հետխորհրդային պատմության վերաբերյալ կասկածամտությունը։ Ինչպես ասում են՝ անձնական ոչինչ չկա։
Ռազմական փորձագետ Լեոնիդ Ներսիսյանի խոսքով` «ՀԱՊԿ–ում բոլորը ուղղահայաց երկկողմանի հարաբերություններ ունեն Ռուսաստանի հետ, իսկ միմյանց հետ հորիզոնական կապեր չկան»։ Դժվար է ավելի լավ սահմանում գտնել։ Այդ առումով Մոսկվայի համար շատ կարևոր է օգնել Երևանին ու Մինսկին փոխզիջումային տարբերակների որոնման հարցում։ Հատկապես, որ վիճաբանող կողմերը, բացահայտ, թե թաքուն, դիմելու են Ռուսաստանին։
Սակայն այս իրավիճակում Կրեմլն ինչ էլ անի, մի այլ բան է ակնհայտ։ Եթե հորիզոնական կապեր հաստատելու ընդհանուր կամք չդրսևորվի, ոչ մի ինտեգրացիոն աշխատանք էլ չի ստացվի. կպահպանվի միայն ներկայիս ստատուս քվոն` Կազմակերպության արդյունավետության մասին մշտական հարցերով։
Բայց եթե ՀԱՊԿ–ն ուզում է հակակշիռ դառնալ ՆԱՏՕ–ին ու տեղ զբաղեցնել միջազգային ասպարեզում, այդ բարդ հարցերը պետք է լուծվեն։
«Գլխի դատարկ տեղը դուխով գրածներ». Գագիկ Սողոմոնյան ֆեյքի գործով ԱԱԾ-ն 4 մարդ է ձերբակալել
(Թարմացված է 13:58 20.02.2021)
Հանցանք կատարելու կասկածանքով Արա Սաղաթելյանը, Կարեն Բեքարյանը, Արամ Սարգսյանը, Մհեր Ավագյանը բերման են ենթարկվել ՀՀ ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտ և ձերբակալվել:
ԵՐԵՎԱՆ, 20 փետրվարի - Sputnik. ԱԱԾ-ն տեղեկացնում է, որ չորս անձ է ձերբակալվել «Գագիկ Սողոմոնյան» ֆեյսբուքյան կեղծ էջը ստեղծելու, ռազմական դրության իրավական ռեժիմի ապահովմանը և պետական անվտանգության ապահովմանն առնչվող գործողությունները քննադատող, հերքող, դրանց արդյունավետությունը կասկածի տակ դնող, դրանք այլ կերպ արժեզրկող հրապարակումներ անելու համար, որոնցում առկա են Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության պաշտպանունակությունը և ՀՀ զինված ուժերի մարտունակությունը կասկածի տակ դնող, ՀՀ վարչապետին և մյուս բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց ուղղված մեղադրանքներ։
©
Sputnik / Aram Nersesyan
Ձերբակալվել են Ազգային ժողովի աշխատակազմի նախկին ղեկավար-գլխավոր քարտուղար Արա Սաղաթելյանը, ՀՀԿ-ական նախկին պատգամավոր Կարեն Բեքարյանը, նրանց ընկերներ Արամ Սարգսյանը և Մհեր Ավագյանը։
ԱԱԾ-ն գրում է, որ այս չորս անձինք «Gagik Soghomonyan» կեղծ անվան տակ արցախյան պատերազմը մեկնաբանելիս խախտել են «Հայաստանի Հանրապետությունում ռազմական դրություն հաստատելու մասին» N1586-Ն որոշման 9.1 կետի սահմանափակումները՝ վնաս պատճառելով պատերազմական իրավիճակում գտնվող անձանց, հասարակության և պետության իրավունքներին ու օրինական շահերին:
Փաշինյանը հրահանգել է ամեն ինչ անել, որ մարզերում «հանգիստ նստեն տեղները». «Փաստ»
Բացի այդ, էջով նրանք կատարել են հանրային անկարգություններ հրահրելու, անձանց խմբի նկատմամբ քաղաքական հայացքներով պայմանավորված կյանքի և առողջության համար վտանգավոր բռնություն գործադրելու սպառնալիքներ և բռնության կոչեր, ինչպես նաև հասարակության մի շերտի ազգային արժանապատվությունը նվաստացնող գնահատականներ և վիրավորանքներ, հանրության արժանապատվությունը նսեմացնող արտահայտություններ, այն է՝ ՀՀ վարչապետի համակիրներին և ընտրություններին ՀՀ ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավորներին կողմ քվեարկած ՀՀ քաղաքացիներին անվանելով «հպարտ նախիր», «հայոց նախիր», «խոտ արածողներ», «2,5 տարի ծափ տվող ժեխ», «բոմժեր», «իրենց էշի կամ կենդանու տեղ դրածներ», «գլխի դատարկ տեղը դուխով գրածներ»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտում ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածներով հարուցված քրեական գործի շրջանակներում հանցանք կատարելու մեջ անմիջականորեն ծագած կասկածանքով Արա Սաղաթելյանը, Կարեն Բեքարյանը, Արամ Սարգսյանը, Մհեր Ավագյանը բերման են ենթարկվել ՀՀ ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտ և ձերբակալվել:
Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում Արամ Սարգսյանի պաշտպան Բենիկ Գալստյանը ասաց, որ իր պաշտպանյալը այժմ գտնվում է ձերբակալվածների պահման վայրում։
«Համապատասխան բողոք է ներկայացվել, ժամը 14:00-ին դատարանը կայացնելու է որոշում», - ասաց Գալստյանը։
Նա նշեց, որ մյուս ձերբակալվածների պաշտպաններն էլ են բողոքարկել իրենց պաշտպանյալների ձերբակալումը։
Արտաքին աշխարհի շահը, կամ ինչո՞ւ է Հայաստանում ուշանում իշխանափոխությունը
(Թարմացված է 21:38 17.02.2021)
Վարչապետ Փաշինյանը նոյեմբերյան պարտությունից հետո կարողացավ ուշքի գալ։ Որոշ կադրային փոփոխությունների միջոցով նա կարողացավ պահպանել նաև իրեն հավատարիմ կառավարությունը։ ԵՐԵՎԱՆ, 17 փետրվարի - Sputnik, ՌԴ ԱԳՆ ՄՄՀՊԻ միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող Սերգեյ Մարկեդոնով
Փետրվարյան աշխուժություն
Երևանում բողոքի նոր ակցիաներ են ազդարարվել։ Ընդդիմադիր Հայրենիքի փրկության շարժումը հայտարարել է, որ փետրվարի վերջին շաբաթ օրը կանցկացնի 2021թ․-ի առաջին զանգվածային հանրահավաքը։ Ակցիայի նախապատրաստումը տեղի է ունենում հանրապետության երկրորդ և երրորդ նախագահներ Ռոբերտ Քոչարյանի և Սերժ Սարգսյանի հրապարակային ակտիվացման ֆոնին։ Թեև այնքան էլ ճիշտ չի լինի խոսել այն մասին, որ նրանք ինչ-որ պահի ամբողջությամբ դուրս են եկել խաղից։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Քոչարյանն ինքը Sputnik Արմենիային տված ծավալուն հարցազրույցում այդքան կտրուկ չէր խոսում իր վերադարձի վերաբերյալ ՝ ընդգծելով, որ «վերջին երկու-երեք տարին» ինքը կրկին մեծ քաղաքականության մեջ է։ Երկրորդ նախագահի քրեական հետապնդումը, որը, բացի իրավական կողմից, նաև ակնհայտ քաղաքական ենթատեքստ ունի, Քոչարյանին քաղաքական գործիչ էր դարձնում նույնիսկ այն դեպքում, եթե հանկարծ նա որոշեր լռության ուխտ անել և սկզբունքորեն հրաժարվել ցանկացած մեկնաբանությունից։
Մինչդեռ Սերժ Սարգսյանի նախագահության տարիներին նույնպես նրա նախորդը քննադատական գնահատականներ էր տալիս Հայաստանի իշխանության աշխատանքներին և երկրի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակին։
Իսկ եթե խոսենք Հայաստանի երրորդ նախագահի մասին, ապա նա նույնպես հայտարարություններ էր անում, նշանակալից հանդիպումներ էր անցկացնում դեռևս ներկայիս հասարակական աշխուժացումից առաջ։ Բայց այսօր, կարծես թե, գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանից դժգոհողների համակարգման մակարդակն ու ինտենսիվությունն ավելի բարձր են, քան առաջ։
Ընդհանուր հարթակում փորձում են համախմբվել ոչ միայն պետության նախկին առաջնորդները, այլև Վազգեն Մանուկյանը՝ լեգենդար «Ղարաբաղ» կոմիտեի հիմնադիր հայրերից մեկը, հետխորհրդային Հայաստանի առաջին վարչապետը, ինչպես նաև Ազգային անվտանգության ծառայության նախկին ղեկավար Արթուր Վանեցյանը։ Վերջինից, եթե դատենք 2018թ․-ի դեպքերով, Քոչարյանը տեսականորեն կարող է որոշակի պահանջներ ունենալ։ Բայց այսօր այդ բոլոր կերպարները պատրաստ են համախմբվել հանուն երկրում փոփոխությունների։
Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ հեռանկարում ընդդիմությունը շանս ունի։ Արդյո՞ք մենք կարող ենք խոսել այն մասին, որ իշխանությունները շփոթված են։ Թե՞ նման գնահատականն ընդամենը Փաշինյանի հակառակորդներին երազանքն է։ Աս հարցերին պատասխանելու համար հարկ է վերադառնալ 2020թ․-ի նոյեմբերի իրադարձություններին։ Դրանք, առանց չափազանցնելու, կարելի է դիտարկել որպես ներկայիս ներքաղաքական ճգնաժամի ելակետ։
Ղարաբաղյան օպտիկայի տարբերությունը
Հայաստանի վարչապետի համաձայնությունը հրադադարին՝ Լեռնային Ղարաբաղում տարածքային զգալի զիջումների գնով, շատերի կողմից ընկալվեց որպես դավաճանություն։ Երևանցի լրագրող Հայկ Խալաթյանը ստեղծված իրավիճակը բնութագրելու համար օգտագործեց «Հայկական Բրեստ-Լիտովսկ» փոխաբերությունը՝ նկատի ունենալով 1918 թվականին Ռուսաստանի բոլշևիկյան կառավարության և Գերմանիայի միջև կնքված կապիտուլյացիոն խաղաղ պայմանագիրը։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Մինչդեռ Ղարաբաղի ներկայիս հրադադարը նաև մեկ այլ պատմական զուգահեռ ունի, արդեն սեփական ազգային պատմությունից՝ Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը Հայաստանի Առաջին Հանրապետության և Քեմալական Թուրքիայի միջև, 1920թ․-ի դեկտեմբերի 2-ին, որը հանգեցրեց Հայաստանի նշանակալից տարածքային «նեղացմանը»։ Հարյուր տարի անց տեղի ունեցավ նույնքան մասշտաբային վերադասավորություն։
Լեռնային Ղարաբաղի նախագիծը նշանակալի չափով ինստիտուցիանալացրեց հետխորհրդային հայկական պետությունը։ Բայց այստեղ պետք է սկզբունքային կարևորության վերապահում անել։ Այդ հակամարտությունը տարբեր կերպ է ընկալվել Հայաստանի ներսում և դրա սահմաններից դուրս։ Եթե հայ քաղաքական գործչի, փորձագետի և անգամ բնակչի համար Հայաստանը, ԼՂՀ-ն և նախկին ԼՂԻՄ-ի շուրջ զբաղեցված 7 շրջանները ներկայանում էին որպես անվտանգության միասնական համալիր, ապա Ռուսաստանում, ինչպես նաև Արևմուտքի՝ էթնոքաղաքական հակամարտության կարգավորման մեջ ներգրավված երկրներում, դրանք երեք տարբեր սուբստանցիաներ էին, որոնք պահանջում էին տարբեր քաղաքական-դիվանագիտական գործիքներ։
Սա հասկանալու դեպքում շատ ավելի հեշտ է բացատրել, թե ինչու է Մոսկվան 2020թ․-ի նոյեմբերից հետո խոսում Ղարաբաղի վերջնական չորոշված կարգավիճակի մասին, բայց միաժամանակ դրանից առաջ բազմիցս հայտարարել էր հայկական կողմից զիջումների անհրաժեշտությունից (խոսքը նախկին ԼՂԻՄ-ի շուրջ 7 շրջանների մասին է)։ Նաև ավելի պարզ է դառնում ռուս խաղաղապահների հայտնվելը Ղարաբաղում, ինչը դե ֆակտո կանխեց 1995թ․-ի «սերբա-ուկրաինական» սցենարի կրկնությունը։
2020-ի արդյունքները․ ինչպես Ղարաբաղը Կովկասը վերադարձրեց լրահոսի առաջին հորիզոնական
Հայաստանում, սակայն, միանգամայն այլ դիտանկյուն է։ Այդ պատճառով էր 2020թ․-ի նոյեմբերին այդ երկրի կառավարությունը բախվեց բողոքի զանգվածային ցույցերի։ Եթե չլիներ ղարաբաղյան ամպրոպը, ամենայն հավանականությամբ նման սցենարը լուրջ շանսեր չէր ունենա պարզապես այն պատճառով, որ իր իշխանության երկուսուկես տարիների ընթացքում Նիկոլ Փաշինյանը հիմնավորապես մաքրել էր քաղաքական դաշտը։ Նրա մի շարք ընդդիմախոսների դեմ քրեական գործեր են բացվել, իսկ իշխանության բոլոր ճյուղերը, ինչպես նաև ԼՂՀ ղեկավարությունը քայլ առ քայլ անցան վարչապետի և նրա կողմնակիցների վերահսկողության տակ։ Բայց Ղարաբաղում ռազմական պարտությունը (և անգամ ոչ այնքան բուն պարտությունը, որքան հրադադարի պայմանները) վճռեցին նոր օրակարգը։
Անցյալի և ապագայի միջև
Սակայն այդ ժամանակից արդեն երեք ամիս է անցել։ Իսկ իշխանությանը հաջողվել է տեղում մնալ, չնայած բուռն կանխատեսումներին այն մասին, որ ղարաբաղյան ուղղությամբ «հանձնվելուց» հետո Փաշինյանն իր աթոռին նույնիսկ մի քանի օր չի մնա։ Ուրեմն, ի՞նչ տեղի ունեցավ, որ դա չհանգեցրեց իշխանության անհապաղ փոփոխությանը։
Նախևառաջ, վաչապետին հաջողվեց պահպանել մեծամասնությունը Ազգային ժողովում, չնայած Լեռնային Ղարաբաղում կրակի դադարեցման փաստաթղթի ստորագրումից հետո եղան դեպքեր, երբ իշխանական դաշինքի անդամ պատգամավորները վայր դրեցին մանդատները։ Միաժամանակ վարչապետն ինքը, նոյեմբերյան պարտությունից հետո որոշակի ցնցում ապրելուց հետո, կարողացավ ուշքի գալ։ Եվ անգամ դադարեց գործել բացառապես արձագանքման շրջանակներում։ Որոշ կադրային փոփոխությունների միջոցով նա կարողացավ պահպանել իրեն հավատարիմ կառավարությունը։
Այնուհետև, ամանորյա տոների նախօրեին՝ 2020թ․-ի դեկտեմբերի 25-ին, Փաշինյանը հայտարարեց, որ «կառչած չէ վարչապետական աթոռից», բայց և «չի կարող անփութորեն վերաբերվել կառավարությանը, վարչապետի պաշտոնին, որն իրեն տվել է ժողովուրդը»։ Նա նաև նշեց «բոլոր հարցերի պատասխանը ստանալու միակ միջոցը»․ անցկացնել արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։ Այս տարբերակն էր բարձրաձայնում նաև ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը։
Թվում էր՝ կարող է հիմք հայտնվել արտահերթ ընտրարշավի համար։ Հասկանալի է, որ իշխանություններին այդ միտքը չէր հիացնում, նրանք դրան ավելի շուտ հարկադրված էին արձագանքում։ Բայց պարզվեց, որ ընդդիմությունը ևս (ինչպես ներխորհրդարանական, այնպես էլ ԱԺ-ում մանդատ չունեցող) պատրաստ չէ ներքաշվել նախընտրական մրցավազքի մեջ։
©
Photo : provided by press office of Robert Kocharyan
Ընդդիմադիրներն իրավիճակը հետևյալ կերպ են տեսնում․ Փաշինյանի հրաժարականը, ժամանակավոր կառավարության ձևավորում և միայն որպես երրորդ փուլ՝ ընտրություններ։ Իշխանության ընդդիմախոսները պատճառաբանություններ ունեն։ Չէ՞ որ եթե ընտրությունները գործող իշխանությունն անցկացնի, այն անխուսափելիորեն առավելություն կստանա. վարչական ռեսուրսը ոչ ոք չի չեղարկել։ Բայց արդյունքում երկու մինուսը մեկ պլյուս տվեցին։ Եվ այն կառավարության և անձամբ Փաշինյանի օգտին ստացվեց։
Ներկայիս իշխող կոնֆիգուրացիայում ոչ ոք արտահերթ ընտրություններ չէր ուզում (թեև վարչապետն առաջարկում էր առարկայական քննարկում անցկացնել այդ հարցի շուրջ)։ Արդյունքում՝ դրանք չեն լինի։ Փետրվարի 7-ին իշխանական «Իմ քայլը» խմբակցությունը խորհրդարանում հանդիպում անցկացրեց վարչապետի հետ։ Բանակցությունների հիմնական եզրակացությունը` արտահերթ ընտրությունները հանրության շրջանում պահանջարկ չունեն։
Ընդդիմությունը դրա հետ ոչինչ անել չի կարող։ Հակառակը, այն փորձում է նախաձեռնությունն իր ձեռքը վերցնել։ Վազգեն Մանուկյանի ընդդիմադիր արշավն առաջին պլան բերելը, ինչպես երևում է, չտվեց այն արդյունքը, որի հույսն ունեին Փաշինյանի քննադատները։ Ինչպես այս հոդվածի հեղինակին ասաց մի հայտնի երևանցի լրագրող՝ «եթե նախկին վարչապետը նույնիսկ քաղաքական ծանր քաշային է, միևնույնն է` նախկին է»։
Ամեն թփի տակ խաղաղապահ չկա. որքանո՞վ էր լուրջ դեկտեմբերյան սրացումն Արցախում
Շատ երիտասարդ հայերի համար «Ղարաբաղ» կոմիտեն և 1988թ․-ի իրադարձություններն այլևս հաջողության և առաջընթացի հոմանիշ չեն։ Բացի այդ, հարկավոր են թե՛ նոր դեմքեր, թե՛ նոր գաղափարներ։ Առավել ևս, որ հայ հանրության մեջ կա այն գիտակցումը, որ չնայած Փաշինյանի և գործող կառավարության բոլոր բացթողումներին ու սխալներին, անցյալի լեգենդները (առանց որևէ հեգնանքի) ներկայիս աշխարհաքաղաքական ստատուս քվոն կոտրելու ռեսուրս չունեն։ Ինչպիսի բրեստ-լիտովսկյան կամ ալեքսանդրոպոլյան համ էլ որ այն ունենա։
©
Sputnik / Дмитрий Астахов
Այսօրվա դրությամբ Հայաստանում արտահերթ ընտրությունների հարցում շահագրգռված չեն նաև արտաքին աշխարհում։
Այսպես, Վլադիմիր Պուտինը մի քանի անգամ արտահայտվել է այն մասին, որ Փաշինյանի պոպուլիստական քննադատությունը «հայրենասիրական դիրքերից» չի օգնելու ո՛չ ղարաբաղյան կարգավորմանը, ո՛չ Կովկասի ընդհանուր իրավիճակին, ո՛չ էլ Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակին։
Այսպիսով, մենք տեսնում ենք, որ վարչապետը ուշքի է եկել ներքաղաքական ցնցումների առաջին շոկից։ Նրա կարգավիճակը չի կարելի հաստատուն համարել, իսկ առջևում հարյուրավոր հարցեր են` սկսած Ադրբեջանի հետ սահմանազատմամբ և վերջացրած սանիտարա-համաճարակաբանական իրավիճակով, տնտեսությամբ և անգամ ռազմական դրության ռեժիմով, որը չի չեղարկվել՝ չնայած հրադադարին։
Նիկոլ Փաշինյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Վլադիմիր Պուտինի հետ. քննարկվել է գերիների հարցը
Սակայն ներքաղաքական ռազմաճակատում նա առայժմ հաղթում է հակառակորդներին։ Հայաստանում մի քանի ամիս տևած բողոքների ակտիվությունը ցույց տվեց, որ գործող վարչապետի իրական այլընտրանքի դեֆիցիտ կա։ Եվ ռազմական դրությունն էլ նոկաուտի էֆեկտ չունի։
Վարչապետին քննադատողները պետք է հասկանան․ միայն անցյալին հղումներ անելով` ապագան անհնար է շահել։
Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության կարծիքի հետ։
Փաշինյանն ուղերձ է հղել Ռուսաստանի վարչապետին
(Թարմացված է 13:15 03.03.2021)
ՀՀ վարչապետն իր շնորհավորական ուղերձում անդրադարձել է նաև Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերություններին։ԵՐԵՎԱՆ, 3 մարտի – Sputnik. ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության նախագահ Միխայիլ Միշուստինին շնորհավորական ուղերձ է հղել ծննդյան օրվա առթիվ: Տեղեկությունը հայտնում է վարչապետի մամուլի ծառայությունը։
©
Sputnik / Наталья Селиверстова
«Հարգելի Միխայիլ Վլադիմիրի, ընդունեք սրտանց շնորհավորանքներս Ձեր ծննդյան օրվա առիթով, մաղթում եմ հաջողություններ Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության ղեկավարի պաշտոնում: Այսօր կցանկանայի առանձնահատուկ ընդգծել Ձեր անձնական ներդրումը հայ-ռուսական դաշնակցային հարաբերությունների զարգացման գործում, որոնց ամրապնդումը լիովին համապատասխանում է մեր երկրների եղբայրական ժողովուրդների հիմնարար շահերին: Վստահ եմ, որ ամուր բարեկամությունը, փոխըմբռնումը և վստահությունը հետայսու ևս կնպաստեն Հայաստանի և Ռուսաստանի միջպետական հարաբերությունների ողջ համալիրի հարստացմանը՝ նոր փոխշահավետ ծրագրերով»,– գրել է Փաշինյանը։
ՀՀ վարչապետը Միշուստինին մաղթել է քաջառողջություն, հաջողություն և բարեկեցություն:
Նշենք, որ այսօր լրանում է ՌԴ վարչապետի 55-ամյակը։
թեգերը: