Իրանի դեպքերի հետևում ինչ-որ երկրի հատուկ ծառայության ականջներն են երևում
(Թարմացված է 19:32 09.06.2017)
Թեհրանի ողբերգական իրադարձություններում սիրիական գործոնը նկատելի է նույնիսկ հեռավորության վրա, համոզված է Sputnik Արմենիայի քաղաքական վերլուծաբան Արման Վանեսքեհյանը։ Թեև Իրանը միջազգային քաղաքական դաշտում առանց Սիրիայի էլ քիչ թշնամիներ չունի։Կրկնակի ահաբեկչությունը, որը տեղի ունեցավ հունիսի 6-ին Իրանում, այնպես էր կազմակերպված, որ նույնիսկ կողքի դիտորդին էր հասկանալի` սա սիրիական Պալմիրայի կամ Իրաքի Մոսուլի հսկիչ անցակետը «շահիդմոբիլով» մտնել և պայթեցնելու նման հեշտ չէր։ Հարձակվողների վարքագիծը թույլ է տալիս ասել, որ նրանք լուրջ նախապատրաստվել էին։ Այնպես էին պատրաստվել, որ նույնիսկ Իսլամական հեղափոխության պահակների կորպուսի փորձառու գայլերը կես օրվա ընթացքում չէին կարողանում լուծել տասնյակ գրոհայինների հարցերը։ Եվ եթե նույնիսկ պարզվի, որ հարձակումը Իսլամական պետության ձեռքի գործն էր, ամեն դեպքում պետք է հասկանալ, որ ահաբեկչության մեջ խառն էր նաև ինչ-որ պետության հատուկ ծառայությունների մատը։
Իրականում վաղուց էր պետք հասկանալ, որ «կոտրել» Իրանի քաղաքական կայունությունը տարբեր միջոցներով (ահաբեկչություն, պայթյուններ, խորհրդարանում հրաձգություն, քրդերով կամ սուննիներով բնակեցված շրջաներրում ապստամբություններ կազմակերպելով) պարզապես հնարավոր չէ։ Թեկուզ զուտ այն պատճառով, որ ի տարբերություն Իրանի բոլոր քաղաքական հակառակորդների Իրանը շուրջ 2500 տարվա պետականություն ունի։ Նրա հակառակորդներից որ մեկը կարող է պարծենալ նման «ստաժով»։
Սակայն միջազգային քաղաքական դաշտում ոմանք չեն կորցնում հույսը, և շարունակում են երկրում ներքաղաքական և սոցիալական իրավիճակի կայունությունը ներսից խաթարելու փորձերը։ Դրան մի քանի բացատրություն կա, այդ թվում`(առաջին հերթին) սիրիական գործոնը։ Փորձենք պարզաբանել։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Առաջին, և հավանաբար, հիմնական պատճառը` սիրիական իրադարձություններն են։ Հիմնական շարժիչ ուժը, որն Արևմուտքին հույս էր տալիս, որ այդ երկրի օրինական, ընտրված նախագահ Բաշար Ասադը գահընկեց կարվի, ինքնին տապալվեց։ Խոսքն, իհարկե, խալիֆայություն հռչակած Իսլամական պետություն ահաբեկչական խմբավորման մասին է (որն արգելված էմի շարք երկրներում)։
Ես իհարկե, չեմ պնդում, որ ԱՄՆ-ն, որն ի սկզբանե ցանկանում էր գահընկեց անել Սիրիայի օրինական նախագահին, իսկ երկիրը քաոսի մեջ գցել, անմիջականորեն օգտվում է ակնհայտ ահաբեկչական կազմակերպությունների ծառայություններից։ Հավանաբար, ղեկավարելով արևմտյան հակաահաբեկչական կոալիցիայի զինված ուժերը, ամերիկացիները ահաբեկիչների դեմ իրական պայքարի գաղափարը թողնել են ինքնահոսի։
Այսինքն` թող սկզբում մի քիչ կռվեն, Բաշար Ասադին գահընկեց անեն` այնուհետև կլուծենք ահաբեկիչների հարցերը։
Տրամաբանակա՞ն է։ Լիովին։ Առավել ևս որ մենք բազմիցս, դեռևս Օբամայի ժամանակ, լսել ենք Կրեմլի մեղադրանքներն այն մասին, որ արևմտյան կոալիցիան միայն ձևացնում է, թե պայքարում է միջազգային ահաբեկչության դեմ։ Սակայն իրականում ամերիկացիները «Խալիֆատի և հավատքի համար պայքարողներին» հրահրում էին պաշտոնական Դամասկոսի դեմ։
Հիշեք` ճգնաժամային պահ կար, երբ գրոհայինների ջոկատները նախագահի տնից կես կիլոմետրի վրա էին գտնվում…
Սակայն արևմտյան կոալիցիայի բոլոր հույսերը հօդս ցնդեցին հենց այն պահին, երբ ռուսական ՕՏՈՒ–ն Դամասկոսի խնդրանքով ուղարկվել էր Սիրիա և փակել երկինքը, իսկ իրանցի կամավորներն ու Հեզբոլահը կտրուկ ակտիվացրեցին օգնության տրամադրումն Ասադին։
Արդյունքում ունենք այն, ինչ ունենք։ Այսինքն` խալիֆատը մոտ ապագայում վերջնականապես կջախջախվի, իսկ Բաշար Ասադի դիրքերն կամրապնդվեն։ Արդյունքում, Արևմուտքը կարող է հայտնվել կոտրված տաշտակի առաջ, քանի որ Քրդստանի ստեղծման ավանտյուրան, կարծես թե, դատապարտված է ձախողման։ Համենայն դեպս, սիրիական քրդերի զգալի մասը մտադիր է համաձայնել լայն ինքնավարությանը Սիրիայի սահմաններում։ Եվ պաշտոնական Թեհրանի դերը դրանում բավականին մեծ է…
Այնպես որ Վաշինգտոնը լուրջ պատճառներ ունի հնարավոր ամեն բան անելու, որպեսզի թեկուզ մասնակի չեզոքացնի, թուլացնի սիրիական խաղադաշտում վտանգավոր խաղացողներից մեկի` Իրանի ազդեցությունը։ Թեկուզ խաթարել երկրում ներքին իրավիճակը։ Այնպես, որ Թեհրանն ի վիճակի չլինի Բաշար Ասադին օգնելու։
Թեև կոնկրետ այս դեպքում ամերիկացիների ծրագրերը ձախողվեցին։ Ինչու՞։ Իրանի ժողովրդին ներքին անկարգությունների հրահրելն այդքան էլ հեշտ չէ…
Սակայն Ամերիկան միակ խաղացողը չէ տարածաշրջանում, և մասնավորապես, սիրիական դաշտում։ Կան նաև այլ խաղացողներ։
Իսրայել
Այդ երկիրը ևս մի շարք լուրջ պատճառներ ունի Իրանին ատելու և նրանից խուսափելու համար։ Պաղեստինի և Գոլանյան բարձունքների խնդիրը միայն ամեն ինչ արժե։ Իսկ սիրիական իրադարձությունների զարգացումը կրակ լցրեց բազմամյա թշնամանքի վրա։
Արևմուտքն այսօր անում է հնարավոր ամեն բան, որպեսզի Ասադին հավատարիմ մնացած անօրինական զորքերն Իսլամական պետության սիրիական մայրաքաղաք Ռաքքան ազատեն ահաբեկիչներից, իսկ այսպես կոչված «չափավոր ընդդիմության» մարտական խմբավորումները` քրդերի ջոկատներից (որոնց զինում և ֆինանսավորում են ամերիկացիները)։
Եվ սա հավասարապես պայմանավորված է ինչպես ԱՄՆ–ի` Սիրիայի տարածքային ամբողջականությունը խարխլելու ցանկությամբ, այնպես էլ իսրայելացիների ձգտումով`ամեն գնով հասնելու նրան, որ Իրանը հանկարծ ուղիղ ցամաքային ճանապարհ չստանա թուրք–սիրիական սահմանին, ընդհուպ մինչև Պաղեստինի վիճահարույց տարածքները։
Այս ճանապարհը կհեշտացնի սպառազինության, ռազմամթերքի և անհրաժեշտ ամեն ինչի մատակարարման հնարավորությունները Հեզբոլահի ջոկատներին, որոնց բացեիբաց, համաշխարհային հանրությունից չթաքնվելով, պաշտպանում և աջակցում է պաշտոնական Թեհրանը։
Միթե սա պատճառ չէ, որ Իսրայելը, որը ուղղակիորեն առկա է սիրիական ճգնաժամի բոլոր իրադարձություններում, ձգտի առավելագույն ջանքեր գործադրել իր տարածաշրջանային հակառակորդ և թշնամի Իրանի ներքին կայունությունը խարխլելու համար։ Սա լիովին համապատասխանում է Մոսսադի տրամաբանությանը։
Սաուդյան Արաբիան և ընկերները
Կատարի հետ կապված խայտառակ պատմությունը, որի դեմ հաշված ժամերի ընթացքում միավորվեցին տարածաշրջանի գրեթե բոլոր արաբական պետությունները, ապացուցեց` ամերիկացիները հեշտությամբ մանիպուլյացիայի են ենթարկում նրանց։ Բոլորն ամեն ինչ հասկանում են, նաև այն, որ Պարսից Ծոցի և Մերձավոր Արևելքի ողջ տարածաշրջանի արաբական երկրների ֆինանսական և սոցիալական հարստությունը հիմնված է բացառապես էկերգակիրների, տարանցման ուղիների գնի վրա։
Այս առումով Միացյան Նահանգներին տարածաշրջանում ամեն ինչ հեշտությամբ է հաջողվում։ Մոտավորապես այնպես, ինչպես տեղի ունեցավ քրդերի դեպքում։ Ամերիկացիները նրանց խոստացել էին, որ թույլ կտան Քրդստանի անկախ պետություն ստեղծել Ռաքքայի գրավման դեպքում։ Եվ ո՞վ կհրաժարվեր։ Պետք է հաշվի առնել, որ անկախ պետության ստեղծումը քրդերի դարավոր երազանքն է…
Նույնը նաև Սաուդյան Արաբիայի պարագայում։ Վաշինգտոնը ժամանակին խոստացել էր, որ կաջակցի Բաշար Ասադի դեմ պայքարում, իսկ երբ սիրիական պետականությունը փլուզվի և երկրի տեղում ձեռակերտ քաոս կառաջանա, այդ ժամանակ Սաուդյան Արաբիայի համար էներգակիրների տարանցման հետ կապված խնդիր էլ չի լինի։ Եվ պաշտոնական Էր-Ռիյադը սկսեց ֆինանսավորել այսպես կոչված սիրիական «չափավոր ընդդիմությանը»։ Ընդ որում, Իսլամական պետության և Ջեբհաթ ան Նուսրայի ամենաանկեղծ ահաբեկիչներին էլ էր բաժին հասնում։ Զուր չէ, որ համաշխարհային հանրությունը հիմնավոր կերպով մեղարդում էր Սաուդյան Արաբիային` ահաբեկությանն աջակցելու մեջ։
Ամերիկացիները միջազգային ահաբեկության հետ համագործակցությամբ ձեռքերը չէին կողտոտում, այլ գործում էին միջնորդների միջոցով։
Սակայն Էր–Ռիյադի ծրագրերին խանգարեց այն հանգամանքը, որ Իրանը բոլոր այս տարիներին բավականին խիստ պնդում էր իր դիրքորոշումը։ Իսկ դիրքորոշումն, իրականում, քաղաքական առումով այդքան էլ անմիտ չէր` ամեն գնով պաշտպանել Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադին` ինչպես քաղաքական, այնպես էլ մարտի դաշտում։
Իսկ ահա, երբ անհրաժեշտ էր պատժել Կատարին` ռուսական էնեգրակիրների հարցում ինչ–որ լուրջ ֆինանսական ներդրումների համար, հանկարծ հորիզոնի վրա անսպասելի հայտնվեց Իրանն ու կրոնական և քաղաքական առումներով տհաճ հայտարարություններ արեց, թե շրջափակման պարագայում պատրաստ է ամեն ինչով օգնել Կատարին։
Իրականում, կրոնի հետ քաղաքական դաշտում կատակ անել չի կարելի։ Թեև ես համոզված եմ, որ Ռոհանիին դիմելու և Կատարի էմիրին աջակցելու պատմությունը` ֆեյքերի շարքից է։ Սակայն ակնհայտորեն ոչ ռուսական, այլ այս անգամ արևմտյան հաքերների։
Այն պատմությունից, թե իբրև Իրանը Իսլամական պետության ահաբեկիչներից կլորիկ փրկագին է պահանջել Կատարի էմիրի բարեկամներին ազատելու համար, լավ հոտ չի գալիս… Սակայն ինչևէ, Կատարի վրա հարձակում կազմակերպելու պատճառ շուտ գտան։ Սակայն հաշվի չառան Իրանի առկայությունը, և իրենք ընկան մեծ խնդիրների մեջ…
Ահա և տհաճ հարևանին վատություն անելու պատճառը (Պարսից ծոցից, հեռու չէ)։ Տրամաբանակա՞ն է։ Լիովին…
Թուրքիա
Սակայն ամեն ինչ կիսատ կլիներ, եթե այս ցուցակում չհիշատակվեր Թուրքիան։ Երկիր, որն իր ինքնուրույն խաղն է տանում` փորձելով սիրիական սարսափից իր համար յուղալի կտոր պոկել։
Երկիրը` Իրանի մշտական հակառակորնդ է տարածաշրջանում։ Ընդհանրապես, Թուրքիան ջանում է միշտ պահպանել տարածաշրջանային գերտերության հեղինակությունը, որպես հակակշիռ մեկ այլ տարածաշրջանային գերտերության` Իրանի` առաջին հերթին արևմտյան գործընկերների համար։ Առաջին հերթին` ամերիկացիներին։
Ճիշտ է, վերջին ժամանակներում գործերը, ինչպես ասում են այնպես չգնացին, և Անկարան ստիպված էր սիրիական հարցում Կրեմլի վրա խաղադրույք կատարել, քանի որ այլ կերպ մնում էր միայն համակերպվել Քրդստանի ստեղծման հետ։ Բայց չէ որ դա Անկարայի համար հավասարազոր է մահվան։
Սակայն այն, որ Աստանայում Անկարան Թեհրանի հետ հայտնվեց բարիկադի մի կողմում, բացարձակապես չի նշանակում, որ նրանց հարաբերությունները կարգավորվել էին և տարածաշրջանային տարաձայնություններն անցյալում մնացել ։ Ոչ մի դեպքում։
Թուրքիան դեռևս հույս ունի, որ իրավիճակի կտրուկ փոփոխության պարագայում (ինչը չի բացառվում) նրան կհաջողվի մեծ կտոր պոկել Սիրիայի տարածքային ամբողջականությունից, ինչին, իհարկե, ամբողջ ուժով հակազդելու է հենց Իրանը։
Մի՞թե սա պատճառ չէ, հնարավորության պարագայում մի փոքր թուլացնել տարածաշրջանային հակառակորդին։ Ամբողջ աշխարհին ցույց տալ, որ սևերես դուրս եկած Թուրքիան (անհաջող ռազմական հեղաշրջման ժամանակ) տարածաշրջանի միակ երկիրը չէ, որի ուժային կառույցներն ու հատուկ ծառայություններն այդքան էլ արդյունավետ չեն գործում։
Կողքից, հավանաբար, կարող է թվալ, որ Թուրքիայի վերաբերյալ այս բացատրության մեջ ինչ-որ բան չափազանցրած է։ Սակայն չմոռանանք սիրելի հերոս Սուխովին իր հայտնի արտահայտությամբ` «Восток – дело тонкое, Петруха…»։ Ես կավելացնեի` «չափազանց նուրբ», Ֆյոդր Իվանիչ…
«Գլխի դատարկ տեղը դուխով գրածներ». Գագիկ Սողոմոնյան ֆեյքի գործով ԱԱԾ-ն 4 մարդ է ձերբակալել
(Թարմացված է 13:58 20.02.2021)
Հանցանք կատարելու կասկածանքով Արա Սաղաթելյանը, Կարեն Բեքարյանը, Արամ Սարգսյանը, Մհեր Ավագյանը բերման են ենթարկվել ՀՀ ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտ և ձերբակալվել:
ԵՐԵՎԱՆ, 20 փետրվարի - Sputnik. ԱԱԾ-ն տեղեկացնում է, որ չորս անձ է ձերբակալվել «Գագիկ Սողոմոնյան» ֆեյսբուքյան կեղծ էջը ստեղծելու, ռազմական դրության իրավական ռեժիմի ապահովմանը և պետական անվտանգության ապահովմանն առնչվող գործողությունները քննադատող, հերքող, դրանց արդյունավետությունը կասկածի տակ դնող, դրանք այլ կերպ արժեզրկող հրապարակումներ անելու համար, որոնցում առկա են Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության պաշտպանունակությունը և ՀՀ զինված ուժերի մարտունակությունը կասկածի տակ դնող, ՀՀ վարչապետին և մյուս բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց ուղղված մեղադրանքներ։
©
Sputnik / Aram Nersesyan
Ձերբակալվել են Ազգային ժողովի աշխատակազմի նախկին ղեկավար-գլխավոր քարտուղար Արա Սաղաթելյանը, ՀՀԿ-ական նախկին պատգամավոր Կարեն Բեքարյանը, նրանց ընկերներ Արամ Սարգսյանը և Մհեր Ավագյանը։
ԱԱԾ-ն գրում է, որ այս չորս անձինք «Gagik Soghomonyan» կեղծ անվան տակ արցախյան պատերազմը մեկնաբանելիս խախտել են «Հայաստանի Հանրապետությունում ռազմական դրություն հաստատելու մասին» N1586-Ն որոշման 9.1 կետի սահմանափակումները՝ վնաս պատճառելով պատերազմական իրավիճակում գտնվող անձանց, հասարակության և պետության իրավունքներին ու օրինական շահերին:
Փաշինյանը հրահանգել է ամեն ինչ անել, որ մարզերում «հանգիստ նստեն տեղները». «Փաստ»
Բացի այդ, էջով նրանք կատարել են հանրային անկարգություններ հրահրելու, անձանց խմբի նկատմամբ քաղաքական հայացքներով պայմանավորված կյանքի և առողջության համար վտանգավոր բռնություն գործադրելու սպառնալիքներ և բռնության կոչեր, ինչպես նաև հասարակության մի շերտի ազգային արժանապատվությունը նվաստացնող գնահատականներ և վիրավորանքներ, հանրության արժանապատվությունը նսեմացնող արտահայտություններ, այն է՝ ՀՀ վարչապետի համակիրներին և ընտրություններին ՀՀ ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավորներին կողմ քվեարկած ՀՀ քաղաքացիներին անվանելով «հպարտ նախիր», «հայոց նախիր», «խոտ արածողներ», «2,5 տարի ծափ տվող ժեխ», «բոմժեր», «իրենց էշի կամ կենդանու տեղ դրածներ», «գլխի դատարկ տեղը դուխով գրածներ»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտում ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածներով հարուցված քրեական գործի շրջանակներում հանցանք կատարելու մեջ անմիջականորեն ծագած կասկածանքով Արա Սաղաթելյանը, Կարեն Բեքարյանը, Արամ Սարգսյանը, Մհեր Ավագյանը բերման են ենթարկվել ՀՀ ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտ և ձերբակալվել:
Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում Արամ Սարգսյանի պաշտպան Բենիկ Գալստյանը ասաց, որ իր պաշտպանյալը այժմ գտնվում է ձերբակալվածների պահման վայրում։
«Համապատասխան բողոք է ներկայացվել, ժամը 14:00-ին դատարանը կայացնելու է որոշում», - ասաց Գալստյանը։
Նա նշեց, որ մյուս ձերբակալվածների պաշտպաններն էլ են բողոքարկել իրենց պաշտպանյալների ձերբակալումը։
Արտաքին աշխարհի շահը, կամ ինչո՞ւ է Հայաստանում ուշանում իշխանափոխությունը
(Թարմացված է 21:38 17.02.2021)
Վարչապետ Փաշինյանը նոյեմբերյան պարտությունից հետո կարողացավ ուշքի գալ։ Որոշ կադրային փոփոխությունների միջոցով նա կարողացավ պահպանել նաև իրեն հավատարիմ կառավարությունը։ ԵՐԵՎԱՆ, 17 փետրվարի - Sputnik, ՌԴ ԱԳՆ ՄՄՀՊԻ միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող Սերգեյ Մարկեդոնով
Փետրվարյան աշխուժություն
Երևանում բողոքի նոր ակցիաներ են ազդարարվել։ Ընդդիմադիր Հայրենիքի փրկության շարժումը հայտարարել է, որ փետրվարի վերջին շաբաթ օրը կանցկացնի 2021թ․-ի առաջին զանգվածային հանրահավաքը։ Ակցիայի նախապատրաստումը տեղի է ունենում հանրապետության երկրորդ և երրորդ նախագահներ Ռոբերտ Քոչարյանի և Սերժ Սարգսյանի հրապարակային ակտիվացման ֆոնին։ Թեև այնքան էլ ճիշտ չի լինի խոսել այն մասին, որ նրանք ինչ-որ պահի ամբողջությամբ դուրս են եկել խաղից։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Քոչարյանն ինքը Sputnik Արմենիային տված ծավալուն հարցազրույցում այդքան կտրուկ չէր խոսում իր վերադարձի վերաբերյալ ՝ ընդգծելով, որ «վերջին երկու-երեք տարին» ինքը կրկին մեծ քաղաքականության մեջ է։ Երկրորդ նախագահի քրեական հետապնդումը, որը, բացի իրավական կողմից, նաև ակնհայտ քաղաքական ենթատեքստ ունի, Քոչարյանին քաղաքական գործիչ էր դարձնում նույնիսկ այն դեպքում, եթե հանկարծ նա որոշեր լռության ուխտ անել և սկզբունքորեն հրաժարվել ցանկացած մեկնաբանությունից։
Մինչդեռ Սերժ Սարգսյանի նախագահության տարիներին նույնպես նրա նախորդը քննադատական գնահատականներ էր տալիս Հայաստանի իշխանության աշխատանքներին և երկրի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակին։
Իսկ եթե խոսենք Հայաստանի երրորդ նախագահի մասին, ապա նա նույնպես հայտարարություններ էր անում, նշանակալից հանդիպումներ էր անցկացնում դեռևս ներկայիս հասարակական աշխուժացումից առաջ։ Բայց այսօր, կարծես թե, գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանից դժգոհողների համակարգման մակարդակն ու ինտենսիվությունն ավելի բարձր են, քան առաջ։
Ընդհանուր հարթակում փորձում են համախմբվել ոչ միայն պետության նախկին առաջնորդները, այլև Վազգեն Մանուկյանը՝ լեգենդար «Ղարաբաղ» կոմիտեի հիմնադիր հայրերից մեկը, հետխորհրդային Հայաստանի առաջին վարչապետը, ինչպես նաև Ազգային անվտանգության ծառայության նախկին ղեկավար Արթուր Վանեցյանը։ Վերջինից, եթե դատենք 2018թ․-ի դեպքերով, Քոչարյանը տեսականորեն կարող է որոշակի պահանջներ ունենալ։ Բայց այսօր այդ բոլոր կերպարները պատրաստ են համախմբվել հանուն երկրում փոփոխությունների։
Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ հեռանկարում ընդդիմությունը շանս ունի։ Արդյո՞ք մենք կարող ենք խոսել այն մասին, որ իշխանությունները շփոթված են։ Թե՞ նման գնահատականն ընդամենը Փաշինյանի հակառակորդներին երազանքն է։ Աս հարցերին պատասխանելու համար հարկ է վերադառնալ 2020թ․-ի նոյեմբերի իրադարձություններին։ Դրանք, առանց չափազանցնելու, կարելի է դիտարկել որպես ներկայիս ներքաղաքական ճգնաժամի ելակետ։
Ղարաբաղյան օպտիկայի տարբերությունը
Հայաստանի վարչապետի համաձայնությունը հրադադարին՝ Լեռնային Ղարաբաղում տարածքային զգալի զիջումների գնով, շատերի կողմից ընկալվեց որպես դավաճանություն։ Երևանցի լրագրող Հայկ Խալաթյանը ստեղծված իրավիճակը բնութագրելու համար օգտագործեց «Հայկական Բրեստ-Լիտովսկ» փոխաբերությունը՝ նկատի ունենալով 1918 թվականին Ռուսաստանի բոլշևիկյան կառավարության և Գերմանիայի միջև կնքված կապիտուլյացիոն խաղաղ պայմանագիրը։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Մինչդեռ Ղարաբաղի ներկայիս հրադադարը նաև մեկ այլ պատմական զուգահեռ ունի, արդեն սեփական ազգային պատմությունից՝ Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը Հայաստանի Առաջին Հանրապետության և Քեմալական Թուրքիայի միջև, 1920թ․-ի դեկտեմբերի 2-ին, որը հանգեցրեց Հայաստանի նշանակալից տարածքային «նեղացմանը»։ Հարյուր տարի անց տեղի ունեցավ նույնքան մասշտաբային վերադասավորություն։
Լեռնային Ղարաբաղի նախագիծը նշանակալի չափով ինստիտուցիանալացրեց հետխորհրդային հայկական պետությունը։ Բայց այստեղ պետք է սկզբունքային կարևորության վերապահում անել։ Այդ հակամարտությունը տարբեր կերպ է ընկալվել Հայաստանի ներսում և դրա սահմաններից դուրս։ Եթե հայ քաղաքական գործչի, փորձագետի և անգամ բնակչի համար Հայաստանը, ԼՂՀ-ն և նախկին ԼՂԻՄ-ի շուրջ զբաղեցված 7 շրջանները ներկայանում էին որպես անվտանգության միասնական համալիր, ապա Ռուսաստանում, ինչպես նաև Արևմուտքի՝ էթնոքաղաքական հակամարտության կարգավորման մեջ ներգրավված երկրներում, դրանք երեք տարբեր սուբստանցիաներ էին, որոնք պահանջում էին տարբեր քաղաքական-դիվանագիտական գործիքներ։
Սա հասկանալու դեպքում շատ ավելի հեշտ է բացատրել, թե ինչու է Մոսկվան 2020թ․-ի նոյեմբերից հետո խոսում Ղարաբաղի վերջնական չորոշված կարգավիճակի մասին, բայց միաժամանակ դրանից առաջ բազմիցս հայտարարել էր հայկական կողմից զիջումների անհրաժեշտությունից (խոսքը նախկին ԼՂԻՄ-ի շուրջ 7 շրջանների մասին է)։ Նաև ավելի պարզ է դառնում ռուս խաղաղապահների հայտնվելը Ղարաբաղում, ինչը դե ֆակտո կանխեց 1995թ․-ի «սերբա-ուկրաինական» սցենարի կրկնությունը։
2020-ի արդյունքները․ ինչպես Ղարաբաղը Կովկասը վերադարձրեց լրահոսի առաջին հորիզոնական
Հայաստանում, սակայն, միանգամայն այլ դիտանկյուն է։ Այդ պատճառով էր 2020թ․-ի նոյեմբերին այդ երկրի կառավարությունը բախվեց բողոքի զանգվածային ցույցերի։ Եթե չլիներ ղարաբաղյան ամպրոպը, ամենայն հավանականությամբ նման սցենարը լուրջ շանսեր չէր ունենա պարզապես այն պատճառով, որ իր իշխանության երկուսուկես տարիների ընթացքում Նիկոլ Փաշինյանը հիմնավորապես մաքրել էր քաղաքական դաշտը։ Նրա մի շարք ընդդիմախոսների դեմ քրեական գործեր են բացվել, իսկ իշխանության բոլոր ճյուղերը, ինչպես նաև ԼՂՀ ղեկավարությունը քայլ առ քայլ անցան վարչապետի և նրա կողմնակիցների վերահսկողության տակ։ Բայց Ղարաբաղում ռազմական պարտությունը (և անգամ ոչ այնքան բուն պարտությունը, որքան հրադադարի պայմանները) վճռեցին նոր օրակարգը։
Անցյալի և ապագայի միջև
Սակայն այդ ժամանակից արդեն երեք ամիս է անցել։ Իսկ իշխանությանը հաջողվել է տեղում մնալ, չնայած բուռն կանխատեսումներին այն մասին, որ ղարաբաղյան ուղղությամբ «հանձնվելուց» հետո Փաշինյանն իր աթոռին նույնիսկ մի քանի օր չի մնա։ Ուրեմն, ի՞նչ տեղի ունեցավ, որ դա չհանգեցրեց իշխանության անհապաղ փոփոխությանը։
Նախևառաջ, վաչապետին հաջողվեց պահպանել մեծամասնությունը Ազգային ժողովում, չնայած Լեռնային Ղարաբաղում կրակի դադարեցման փաստաթղթի ստորագրումից հետո եղան դեպքեր, երբ իշխանական դաշինքի անդամ պատգամավորները վայր դրեցին մանդատները։ Միաժամանակ վարչապետն ինքը, նոյեմբերյան պարտությունից հետո որոշակի ցնցում ապրելուց հետո, կարողացավ ուշքի գալ։ Եվ անգամ դադարեց գործել բացառապես արձագանքման շրջանակներում։ Որոշ կադրային փոփոխությունների միջոցով նա կարողացավ պահպանել իրեն հավատարիմ կառավարությունը։
Այնուհետև, ամանորյա տոների նախօրեին՝ 2020թ․-ի դեկտեմբերի 25-ին, Փաշինյանը հայտարարեց, որ «կառչած չէ վարչապետական աթոռից», բայց և «չի կարող անփութորեն վերաբերվել կառավարությանը, վարչապետի պաշտոնին, որն իրեն տվել է ժողովուրդը»։ Նա նաև նշեց «բոլոր հարցերի պատասխանը ստանալու միակ միջոցը»․ անցկացնել արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։ Այս տարբերակն էր բարձրաձայնում նաև ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը։
Թվում էր՝ կարող է հիմք հայտնվել արտահերթ ընտրարշավի համար։ Հասկանալի է, որ իշխանություններին այդ միտքը չէր հիացնում, նրանք դրան ավելի շուտ հարկադրված էին արձագանքում։ Բայց պարզվեց, որ ընդդիմությունը ևս (ինչպես ներխորհրդարանական, այնպես էլ ԱԺ-ում մանդատ չունեցող) պատրաստ չէ ներքաշվել նախընտրական մրցավազքի մեջ։
©
Photo : provided by press office of Robert Kocharyan
Ընդդիմադիրներն իրավիճակը հետևյալ կերպ են տեսնում․ Փաշինյանի հրաժարականը, ժամանակավոր կառավարության ձևավորում և միայն որպես երրորդ փուլ՝ ընտրություններ։ Իշխանության ընդդիմախոսները պատճառաբանություններ ունեն։ Չէ՞ որ եթե ընտրությունները գործող իշխանությունն անցկացնի, այն անխուսափելիորեն առավելություն կստանա. վարչական ռեսուրսը ոչ ոք չի չեղարկել։ Բայց արդյունքում երկու մինուսը մեկ պլյուս տվեցին։ Եվ այն կառավարության և անձամբ Փաշինյանի օգտին ստացվեց։
Ներկայիս իշխող կոնֆիգուրացիայում ոչ ոք արտահերթ ընտրություններ չէր ուզում (թեև վարչապետն առաջարկում էր առարկայական քննարկում անցկացնել այդ հարցի շուրջ)։ Արդյունքում՝ դրանք չեն լինի։ Փետրվարի 7-ին իշխանական «Իմ քայլը» խմբակցությունը խորհրդարանում հանդիպում անցկացրեց վարչապետի հետ։ Բանակցությունների հիմնական եզրակացությունը` արտահերթ ընտրությունները հանրության շրջանում պահանջարկ չունեն։
Ընդդիմությունը դրա հետ ոչինչ անել չի կարող։ Հակառակը, այն փորձում է նախաձեռնությունն իր ձեռքը վերցնել։ Վազգեն Մանուկյանի ընդդիմադիր արշավն առաջին պլան բերելը, ինչպես երևում է, չտվեց այն արդյունքը, որի հույսն ունեին Փաշինյանի քննադատները։ Ինչպես այս հոդվածի հեղինակին ասաց մի հայտնի երևանցի լրագրող՝ «եթե նախկին վարչապետը նույնիսկ քաղաքական ծանր քաշային է, միևնույնն է` նախկին է»։
Ամեն թփի տակ խաղաղապահ չկա. որքանո՞վ էր լուրջ դեկտեմբերյան սրացումն Արցախում
Շատ երիտասարդ հայերի համար «Ղարաբաղ» կոմիտեն և 1988թ․-ի իրադարձություններն այլևս հաջողության և առաջընթացի հոմանիշ չեն։ Բացի այդ, հարկավոր են թե՛ նոր դեմքեր, թե՛ նոր գաղափարներ։ Առավել ևս, որ հայ հանրության մեջ կա այն գիտակցումը, որ չնայած Փաշինյանի և գործող կառավարության բոլոր բացթողումներին ու սխալներին, անցյալի լեգենդները (առանց որևէ հեգնանքի) ներկայիս աշխարհաքաղաքական ստատուս քվոն կոտրելու ռեսուրս չունեն։ Ինչպիսի բրեստ-լիտովսկյան կամ ալեքսանդրոպոլյան համ էլ որ այն ունենա։
©
Sputnik / Дмитрий Астахов
Այսօրվա դրությամբ Հայաստանում արտահերթ ընտրությունների հարցում շահագրգռված չեն նաև արտաքին աշխարհում։
Այսպես, Վլադիմիր Պուտինը մի քանի անգամ արտահայտվել է այն մասին, որ Փաշինյանի պոպուլիստական քննադատությունը «հայրենասիրական դիրքերից» չի օգնելու ո՛չ ղարաբաղյան կարգավորմանը, ո՛չ Կովկասի ընդհանուր իրավիճակին, ո՛չ էլ Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակին։
Այսպիսով, մենք տեսնում ենք, որ վարչապետը ուշքի է եկել ներքաղաքական ցնցումների առաջին շոկից։ Նրա կարգավիճակը չի կարելի հաստատուն համարել, իսկ առջևում հարյուրավոր հարցեր են` սկսած Ադրբեջանի հետ սահմանազատմամբ և վերջացրած սանիտարա-համաճարակաբանական իրավիճակով, տնտեսությամբ և անգամ ռազմական դրության ռեժիմով, որը չի չեղարկվել՝ չնայած հրադադարին։
Նիկոլ Փաշինյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Վլադիմիր Պուտինի հետ. քննարկվել է գերիների հարցը
Սակայն ներքաղաքական ռազմաճակատում նա առայժմ հաղթում է հակառակորդներին։ Հայաստանում մի քանի ամիս տևած բողոքների ակտիվությունը ցույց տվեց, որ գործող վարչապետի իրական այլընտրանքի դեֆիցիտ կա։ Եվ ռազմական դրությունն էլ նոկաուտի էֆեկտ չունի։
Վարչապետին քննադատողները պետք է հասկանան․ միայն անցյալին հղումներ անելով` ապագան անհնար է շահել։
Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության կարծիքի հետ։
«Բանակի փեշերից են կախվել». Քոչարյանն ասաց` ինչպես է լուծվելու Օնիկ Գասպարյանի հարցը
(Թարմացված է 13:49 05.03.2021)
Անդրանիկ Քոչարյանը պատասխանեց հարցին` ի վերջո Օնիկ Գասպարյանն այժմ աշխատանքից ազատվա՞ծ է համարվում, թե ոչ։
ԵՐԵՎԱՆ, 5 մարտի - Sputnik. ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ Օնիկ Գասպարյանի խնդիրը պետք է լիներ, որ թույլ չտար որևէ մեկին քիթը խոթել բանակի ներքին խնդիրներին։ Եռաբլուրում լրագրողների հետ զրույցում նման կարծիք հայտնեց ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Անդրանիկ Քոչարյանը` ի պատասխան հարցին, թե ի՞նչ գնահատական է տալիս ԳՇ–ի` վարչապետի հրաժարականի պահանջով հայտարարությանը։
«Մեր խնդիրները թողած` բանակի փեշերից են կախվել բոլորը։ Որևէ մեկի մտքով չի անցել բանակը դարձնել պետական գործիք, անգամ Հոկտեմբերի 27-ից հետո որևէ քայլ չի արվել գործող իշխանության դեմ։ Բանակը պետք է միայն արտաքին թշնամի ունենար, այլ ոչ թե ներքին»,–ասաց Քոչարյանը։
Հարցին, թե բոլորին հետաքրքրում է` Օնիկ Գասպարյանն այժմ ԳՇ պե՞տ է, թե՞ ազատվել է աշխատանքից, Քոչարյանը պատասխանեց, որ նախագահ Արմեն Սարգսյանը չի ուղարկել վարչապետի միջնորդությունը ՍԴ–ում վիճարկելու, ինչը նշանակում է, որ Գասպարյանը 3 օր հետո համարվում է աշխատանքից ազատված։ Քոչարյանը ենթադրում է, որ այս ընթացքում վարչապետը կա՛մ նախագահին կներկայացնի նոր թեկնածու, կա՛մ ՊՆ–ի հետ կոնսուլտացիաներ կլինեն և գուցե այդ պարտականությունը դրվի տեղակալներից մեկի վրա։
©
Photo : official site of the MoD of RA
Մեկ այլ հարցի, թե ի՞նչ ճակատագիր է սպասում այն զինվորականներին, որոնք միացել են ԳՇ–ի հայտարարությանը` Քոչարյանը պատասխանեց, որ զինվորականների 90 տոկոսն այժմ իրականացնում է իր առջև դրված գործը, բացառությամբ ԳՇ պետի առաջին տեղակալ Տիրան խաչատրյանի, որն ազատվեց աշխատանքից։
Անդրադառնալով Տիրան Խաչատրյանի այն քայլին, որ նա Վարչական դատարան է դիմել` վիճարկելով աշխատանքից ազատման փաստը` Քոչարյանը նշեց, որ Խաչատրյանը վարչական դատարան դիմելուց առաջ թող մտածեր` իր այդ քայլով ինչպիսի՞ վտանգ հասցրեց ՀՀ ներքին անվտանգությանը։
Իրադրությունը սրվեց այն բանից հետո, երբ ՀՀ ԶՈւ Գլխավոր շտաբը փետրվարի 25-ին պահանջեց ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականը, ասելով, որ քաղաքական ղեկավարությունը պետությունը տանում է դեպի վտանգավոր սահմանագիծ։ Դա տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ վարչապետը պաշտոնից հեռացրեց Գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ Տիրան Խաչատրյանին։
Ի պատասխան Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց ռազմական հեղաշրջման փորձի մասին և քաղաքացիներին կոչ արեց հավաքվել Հանրապետության հրապարակում՝ «հեղափոխությունը պաշտպանելու» համար։
©
Photo : official site of the MoD of RA
Նա հայտնեց նաև, ստորագրել է Գլխավոր շտաբի պետ Օնիկ Գասպարյանին պաշտոնից հեռացնելու փաստաթուղթը, որը, սակայն, ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը չստորագրեց և հետ ուղարկեց փետրվարի 27–ին։ Նույն օրը վարչապետը կրկին առաջարկությունն ուղարկեց ՀՀ նախագահին։
Գլխավոր շտաբը մարտի 1-ին նոր հայտարարություն տարածեց նշելով, որ կրկին հաստատում է ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ իր գնահատականները և շեշտում, որ, անկախ Զինված ուժերը քաղաքական գործընթացների մեջ ներքաշելու փորձերից, մնում Է անդրդվելի, կշռադատված և հաստատակամ։
Մարտի 2-ին հայտնի դարձավ, որ նախագահը չի ստորագրել Օնիկ Գասպարյանին ԳՇ պետի պաշտոնից ազատելու հրամանագիրը, բայց ՍԴ դիմելու է ոչ թե Նիկոլ Փաշինյանի ներկայացրած հրամանագրի նախագծի սահմանադրականության հարցը պարզելու համար, այլ «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» 2017թ. նոյեմբերի 15-ի ՀՀ օրենքի՝ Սահմանադրությանը համապատասխանելու հարցը որոշելու խնդրանքով: