Երևանի ամերիկյան ազդանշանը Մոսկվային
(Թարմացված է 18:50 27.08.2015)
Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև հարաբերությունների եզրին խուսավարել փորձող Երևանի արտաքին քաղաքական հավասարակշռության ընթացքն ընդհանուր առմամբ դրսևորվել է նաև պաշտպանության ոլորտում։ԵՐԵՎԱՆ, 11 օգոստոսի– Sputnik. Հայաստանի պաշտպանության փոխնախարար Դավիթ Տոնոյանի գլխավորած պատվիրակության այցն ԱՄՆ տարբերվում է նման պաշտոնական ուղևորություններից մի քանի հանգամանքով` Պենտագոնի, պետդեպարտամենտի և Ազգային անվտանգության խորհրդի բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ հանդիպումների ինտենսիվությունը և Վաշինգտոնում հնչած հայտարարությունների բովանդակությունը։ Ղարաբաղյան հակամարտության գոտում արդեն մի քանի տարի շարունակվող իրավիճակի սրման լույսի ներքո Տոնոյանն այցից հետո հայտարարել է, որ ԱՄՆ–ն «կօգնի ուժեղացնել հսկողությունը ղարաբաղյան հակամարտության գոտում հրադադարի պահպանման հարցում»։
Փորձագիտական–քաղաքական հասարակության մի մասը պաշտպանության փոխնախարարի հայտարարությունը համարում է Երևանի քաղաքականության շարունակությունը` ուղղված հակամարտության գոտում երերուն հրադադարը պահպանելուն։ Մյուս մասը դրանում տեսնում է Երևանի նոր մոտեցումը, որը վկայում է ղարաբաղյան հակամարտության հարցում Մոսկվայի քաղաքականությունից հայկական կողմի դժգոհության մասին, որն ընդհանուր առմամբ հանգում է հակամարտող կողմերի միջև ուժերի հավասարակշռության պահմանմանը զենքի առաքումների միջոցով։
Ոչ սովորական այց
Թեև պաշտպանության նախարարության պաշտոնական մամուլի հաղորդագրությունները` Դավիթ Տոնոյանի վաշինգտոնյան այցի վերաբերյալ, «համեստ» էին, բայց պաշտպանական գերատեսչությունից ԶԼՄ–ներ է թափանցել տեղեկություն այն մասին, որ ԱՄՆ–ում հանդիպումները «սովորական բնույթ չեն կրել»։
Հանդիպումների շրջանակում Դավիթ Տոնոյանը (ով ժամանակին ՆԱՏՕ–ում Հայաստանի ԶՈՒ ներկայացուցիչն էր և հիմա ՊՆ–ում փաստացիորեն զբաղվում է Արևմուտքի հետ կապերով) Վաշինգտոնում ամերիկյան պաշտոնյաների հետ քննարկել է կողմերի միջև ռազմական համագործակցության ողջ հատվածը։ Տեղի են ունեցել երկկողմ հանդիպումներ պաշտպանության ոլորտում, քննարկվել են ՆԱՏՕ–ի և ՄԱԿ–ի խաղաղապահ առաքելություններում հայկական համակազմերի մասնակցության հարցերը։ Կողմերը նաև անդրադարձել են պաշտպանական ոլորտում բարեփոխումներին և կադրային քաղաքականությանը։
Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև հարաբերությունների եզրին խուսավարել փորձող Երևանի արտաքին քաղաքական հավասարակշռության ընթացքն ընդհանուր առմամբ դրսևորվել է նաև պաշտպանության ոլորտում։ ԱՄՆ–ում Տոնոյանի հանդիպումները գրեթե համընկել են ՌԴ գլխավոր շտաբի գլխավոր հետախուզական վարչության պետ Իգոր Սերգունի` Հայաստան կատարած այցի հետ։
Հավասարակշռված պաշտպանական քաղաքականության կարևորության մասին Վաշինգտոնում Հայաստանի դեսպանատանն իր ելույթում խոսել է նաև պաշտպանության նախարարի տեղակալը։ Լրագրողների խնդրանքով` անդրադառնալով հայ–ամերիկյան ռազմական համագործակցության և Գյումրի քաղաքում ռուսական ռազմակայանի առկայության համատեղման թեմային` Դավիթ Տոնոյանը նշել է, որ Երևանը վարում է բազմավեկտոր պաշտպանական քաղաքականություն, և ընդհանուր առմամբ «մեկը մյուսին չի հակասում»։
Միաժամանակ, Հայաստանի պաշտպանության փոխնախարարը հաղորդել է, որ հանդիպումների շրջանակում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել այն մասին, որ ԱՄՆ–ը օգնի «ուժեղացնել հսկողությունը ղարաբաղյան հակամարտության գոտում հրադադարի պահպանման վրա»։ «Ինչպես Պենտագոնում, այնպես էլ պետդեպարտամենտում ընդգծվել է, որ անհրաժեշտ է ուժեղացնել միջոցները, որոնք կարող են աջակցել խաղաղության պահպանմանը»,– ասել է նա և հավելել, որ այդ նպատակին հասնելու մեխանիզմները տարբեր են. մեծ լիազորություններով օժտված միջազգային դիտորդների մուտք ունենալը հակամարտության գոտի` հրադադարի ռեժիմի խախտումները հետաքննելու համար և հատուկ հաղորդիչներ տեղադրելու հնարավորությունը։ «Դա լրացուցիչ սթափեցնող ազդեցություն կունենա»,– համոզված է Տոնոյանը։
Ոչ Ռուսաստանի դեմ
Ինչպես կարծում է Հայաստանի պաշտպանության նախկին նախարար Վաղարշակ Հարությունյանը, Երևանի նպատակն է ոչ թե ինչ–որ քայլեր ձեռնարկել Ռուսաստանի դեմ կամ սիրաշահել ԱՄՆ–ին, այլ առկա ռազմական, քաղաքական և դիվանագիտական մեխանիզմներով թույլ չտալ ղարաբաղյան հակամարտության գոտում իրավիճակի սրում։
«Իրավիճակն ինչպես ղարաբաղյան հակամարտության գոտում, այնպես էլ հայ–ադրբեջանական սահմանին սրում է Ադրբեջանը, որպեսզի ռազմական գործողությունների վերսկսման սպառնալիքի տակ ճնշում գործադրի հայկական կողմերի, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների և նավթ արտահանող պետությունների վրա։ Նպատակն է հասնել ղարաբաղյան հակամարտության լուծման փաթեթի ձևավորմանը, որը բխում է Ադրբեջանի շահերից»,– «Sputnik-Արմենիայի» հետ զրույցում ասել է Հարությունյանը։
Նրա կարծիքով` հայկական կողմը բանակցային գործընթացում իրական տեղաշարժերի բացակայության պատճառով ցանկանում է ամրապնդել հրադադարի ռեժիմը։ Այդ նպատակով Երևանը մի կողմից ամրապնդում է բանակը` տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը պահպանելու համար, մյուս կողմից` առկա քաղաքական– դիվանագիտական մեխանիզմների միջոցով ցանկանում է հասնել առաջնագծում լարվածության նվազմանը։ «Ահա ամերիկյան կողմի հետ հանդիպումները հենց այդպիսի նպատակ են հետապնդում` հաշվի առնելով այն, որ ԱՄՆ–ը ղարաբաղյան հակամարտությունում միջնորդ է ւ ամերիկյան ընկերությունները ներկա են Ադրբեջանի ռեսուրսային շուկայում»,– պարզաբանել է նա։
Դրա հետ մեկտեղ Ադրբեջանին ժամանակակից սպառազինություն վաճառելու առիթով Մոսկվայից Երևանի դժգոհության գործոնը հաշվի չառնել նույնպես չի կարելի։ Չէ որ հայկական կողմը վերջին երկու տարիներին բազմիցս նախագահի և ԱԳՆ ղեկավարի մակարդակում դժգոհություն է հայտնել ռուս–ադրբեջանական զենքի գործարքների առիթով։
Սակայն Վաղարշակ Հարությունյանը Հայաստանի գործողությունները չի դիտարկում այդ համատեքստում։ Հայաստանի քաղաքականությունը, կարծում է նա, ոչ մի դեպքում ուղղված չէ Ռուսաստանի դեմ։ «Հայաստանը, լավ հասկանալով տարածաշրջանում ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ ԱՄՆ–ի շահերը, չի գնա կտրուկ քայլերի, որոնք կարող են լարվածություն առաջացնել ինչպես ղարաբաղյան հակամարտության համանախագահ երկրների, այնպես էլ Մոսկվայի և Երևանի միջև։ Դա անցնել չէ ԱՄՆ–ի կողմը կամ ազդանշան Մոսկվային, այլ նախկինում գոյություն ունեցած ուղղության շարունակություն»,– նշում է պաշտպանության նախկին նախարարը։
Ռուսաստանը, խոստովանում է նա, զենք է մատակարարում Ադրբեջանին, բայց շուկայական գներով (իսկ Հայաստանին` ներքին, արտոնյալ գներով)։ «Բայց Ռուսաստանը սկսել է այդ առաքումները միայն այն բանից հետո, երբ 2010թ.–ին Մոսկվայի և Երևանի միջև ստորագրվել է 102–րդ ռազմաբազայի տեղակայման մասին պայմանագրի արձանագրությունը, որով Ռուսաստանն իր վրա պարտավորություն է վերցրել պաշտպանել Հայաստանի սահմանները և ապահովել նրա բանակը ժամանակակից սպառազինությամբ»,– հիշեցրել է Հարությունյանը։
Հակասությունների ուժեղացման վտանգը
Տոնոյանի հայտարարությունը ռազմական փորձագետ Դավիթ Հարությունյանը ղարաբաղյան հակամարտության տրամաբանության մեջ շեղում է համարում դեպի ԱՄՆ կողմը, քանի որ այլ համանախագահ երկրները Երևանին նման առաջարկ չեն արել։ «Ակնհայտ է, որ եթե ամերիկացիներն այդ առաջարկն ընդունեն և սկսել գործել, այստեղ կլինի նրանց ռազմական–դիվանագիտական ներկայության ավելացում»,– նշում է նա «Sputnik-Արմենիայի» հետ զրույցում։
Հաշվի առնելով Ադրբեջանին ռուսական զենք առաքելու հետ կապված Երևանի դժգոհությունը` Հարությունյանը դա համարում է հայկական կողմի դիվանագիտական մանևր։ «Նպատակն է հասկացնել տալ Մոսկվային, որ Հայաստանը մանևրելու դաշտ ունի։ Մյուս կողմից Երևանն այդպիսով ազդանշան է ուղարկում համանախագահներին, որ ղարաբաղյան հակամարտության գոտում իրավիճակը վատանում է»,– ասել է նա և հավելել, որ հայկական կողմը հատկապես վերջին տարիներին դիվանագիտական մակարդակում բարձրացնում է հրադադարի ռեժիմի խախտումների հետաքննությունը։
Ռուս քաղաքագետ, Կովկասի հարցերով փորձագետ Սերգեյ Մարկեդոնովը Հայաստանի պաշտպանության փոխնախարարի հայտարարությունում չի տեսնում Երևանի վերակողմնորոշման նշաններ, բայց ԱՄՆ–ի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունների ընդհանուր առճակատման ֆոնը, նրա կարծիքով, իր մեջ վտանգ է պարունակում նաև Ղարաբաղի համար։ «Այն ամենը, ինչ տեսնում ենք, առայժմ ինչ–որ հայտարարություններ են, որոնք այդքան էլ չեն տեղավորվում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանն ուղղված նորացված Մադրիդյան սկզբունքների շրջանակում։ Ուրիշ բան է, որ ԱՄՆ–ի և Ռուսաստանի ներկա հարաբերություններն այնպիսին են, որ ինչ–որ մեկի հայտնվելն այն ոլորտում, որտեղ առկա են մյուս կողմի շահերը, նախանձախնդրորեն է ընդունվում»,– ասել է Մարկեդոնովը «Sputnik-Արմենիա» գործակալությանը։
Նրա կարծիքով` Երևանն ուղղակի ցանկանում է թույլ չտալ, որպեսզի Ադրբեջանը մենաշնորհացնի քաղաքականության արևմտյան ուղղությունը։ «Հայաստանը ցանկանում է ձվերը տեղավորել տարբեր զամբյուղներում, ինչը եղել է մինչև 2014թ. (մինչև ԵՏՄ–ին Երևանի միանալը` հեղինակի դիտ.) և դա բացահայտում չէ։ Այսինքն գոյություն ունեն ամերիկացիների վրա ազդելու մի քանի ուղիներ, որպեսզի թույլ չտան Ադրբեջանին ուժեղանալ այս ուղղությամբ, և Երևանը դա անում է»,– փաստում է քաղաքագետը։
Առաջացնո՞ւմ է դա արդյոք Մոսկվայի նախանձախնդիր վերաբերմունքը հարցին նա պատասխանում, որ «իհարկե, առաջացնում է», քանի որ Ռուսաստանը խանդով է վերաբերվում ամերիկյան նախաձեռնություններին, ի հավելումն դրան հիմա հարաբերությունները սրվել են։ ԱՄՆ–ի խանդն առաջացնում են Մոսկվայի գործողություններն այլ կետերում` Ադրբեջանում կամ Կենտրոնական Ասիայում։ «Անհրաժեշտ է հասկանալ, որ դաշնակցությունը չի նշանակում շահերի ամբողջական ընդհանրություն։ Օրինակ, ԱՄՆ–ն` լինելով Իսրայելի դաշնակիցը, համաձայնագիր է կնքում Իրանի հետ և ֆինանսավորում պաղեստինյան վարչակազմին։ Սակայն դա չի նշանակում, որ Իսրայելը դադարել է լինել ԱՄՆ–ի դաշնակիցը»,– ասել է նա։
Միաժամանակ, նրա կարծիքով` ԱՄՆ–ի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունների ընդհանուր առճակատման մթնոլորտն իր կնիքն է դնում նաև ղարաբաղյան հակամարտության վրա։ «Մտավախություն կա, որ այդ առճակատման ֆոնին կարող է աճել լարվածությունը հակամարտության գոտում զինված միջադեպերի տեսքով։ Եվ եթե մինչև 2013թ.–ը Ռուսաստանը և ԱՄՆ–ն կարողացել են միասին կոշտ արձագանքել դրան, հիմա յուրաքանչյուրը կասկածով կընկալի մյուսի գործողությունները։ Ամեն դեպքում չեմ կարծում, որ Մոսկվայի և Վաշինգտոնի միջև հակասություններն ամբողջությամբ կանցնեն ղարաբաղյան հարթակ, բայց ընդհանուր տրամադրվածությունն իր մեջ որոշակի վտանգ է պարունակում»,– եզրափակել է Մարկեդոնովը։
Արշալույս Մղդեսյան` հատուկ «Sputnik-Արմենիայի» համար
«Գլխի դատարկ տեղը դուխով գրածներ». Գագիկ Սողոմոնյան ֆեյքի գործով ԱԱԾ-ն 4 մարդ է ձերբակալել
(Թարմացված է 13:58 20.02.2021)
Հանցանք կատարելու կասկածանքով Արա Սաղաթելյանը, Կարեն Բեքարյանը, Արամ Սարգսյանը, Մհեր Ավագյանը բերման են ենթարկվել ՀՀ ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտ և ձերբակալվել:
ԵՐԵՎԱՆ, 20 փետրվարի - Sputnik. ԱԱԾ-ն տեղեկացնում է, որ չորս անձ է ձերբակալվել «Գագիկ Սողոմոնյան» ֆեյսբուքյան կեղծ էջը ստեղծելու, ռազմական դրության իրավական ռեժիմի ապահովմանը և պետական անվտանգության ապահովմանն առնչվող գործողությունները քննադատող, հերքող, դրանց արդյունավետությունը կասկածի տակ դնող, դրանք այլ կերպ արժեզրկող հրապարակումներ անելու համար, որոնցում առկա են Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության պաշտպանունակությունը և ՀՀ զինված ուժերի մարտունակությունը կասկածի տակ դնող, ՀՀ վարչապետին և մյուս բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց ուղղված մեղադրանքներ։
©
Sputnik / Aram Nersesyan
Ձերբակալվել են Ազգային ժողովի աշխատակազմի նախկին ղեկավար-գլխավոր քարտուղար Արա Սաղաթելյանը, ՀՀԿ-ական նախկին պատգամավոր Կարեն Բեքարյանը, նրանց ընկերներ Արամ Սարգսյանը և Մհեր Ավագյանը։
ԱԱԾ-ն գրում է, որ այս չորս անձինք «Gagik Soghomonyan» կեղծ անվան տակ արցախյան պատերազմը մեկնաբանելիս խախտել են «Հայաստանի Հանրապետությունում ռազմական դրություն հաստատելու մասին» N1586-Ն որոշման 9.1 կետի սահմանափակումները՝ վնաս պատճառելով պատերազմական իրավիճակում գտնվող անձանց, հասարակության և պետության իրավունքներին ու օրինական շահերին:
Փաշինյանը հրահանգել է ամեն ինչ անել, որ մարզերում «հանգիստ նստեն տեղները». «Փաստ»
Բացի այդ, էջով նրանք կատարել են հանրային անկարգություններ հրահրելու, անձանց խմբի նկատմամբ քաղաքական հայացքներով պայմանավորված կյանքի և առողջության համար վտանգավոր բռնություն գործադրելու սպառնալիքներ և բռնության կոչեր, ինչպես նաև հասարակության մի շերտի ազգային արժանապատվությունը նվաստացնող գնահատականներ և վիրավորանքներ, հանրության արժանապատվությունը նսեմացնող արտահայտություններ, այն է՝ ՀՀ վարչապետի համակիրներին և ընտրություններին ՀՀ ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավորներին կողմ քվեարկած ՀՀ քաղաքացիներին անվանելով «հպարտ նախիր», «հայոց նախիր», «խոտ արածողներ», «2,5 տարի ծափ տվող ժեխ», «բոմժեր», «իրենց էշի կամ կենդանու տեղ դրածներ», «գլխի դատարկ տեղը դուխով գրածներ»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտում ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածներով հարուցված քրեական գործի շրջանակներում հանցանք կատարելու մեջ անմիջականորեն ծագած կասկածանքով Արա Սաղաթելյանը, Կարեն Բեքարյանը, Արամ Սարգսյանը, Մհեր Ավագյանը բերման են ենթարկվել ՀՀ ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտ և ձերբակալվել:
Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում Արամ Սարգսյանի պաշտպան Բենիկ Գալստյանը ասաց, որ իր պաշտպանյալը այժմ գտնվում է ձերբակալվածների պահման վայրում։
«Համապատասխան բողոք է ներկայացվել, ժամը 14:00-ին դատարանը կայացնելու է որոշում», - ասաց Գալստյանը։
Նա նշեց, որ մյուս ձերբակալվածների պաշտպաններն էլ են բողոքարկել իրենց պաշտպանյալների ձերբակալումը։
Արտաքին աշխարհի շահը, կամ ինչո՞ւ է Հայաստանում ուշանում իշխանափոխությունը
(Թարմացված է 21:38 17.02.2021)
Վարչապետ Փաշինյանը նոյեմբերյան պարտությունից հետո կարողացավ ուշքի գալ։ Որոշ կադրային փոփոխությունների միջոցով նա կարողացավ պահպանել նաև իրեն հավատարիմ կառավարությունը։ ԵՐԵՎԱՆ, 17 փետրվարի - Sputnik, ՌԴ ԱԳՆ ՄՄՀՊԻ միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող Սերգեյ Մարկեդոնով
Փետրվարյան աշխուժություն
Երևանում բողոքի նոր ակցիաներ են ազդարարվել։ Ընդդիմադիր Հայրենիքի փրկության շարժումը հայտարարել է, որ փետրվարի վերջին շաբաթ օրը կանցկացնի 2021թ․-ի առաջին զանգվածային հանրահավաքը։ Ակցիայի նախապատրաստումը տեղի է ունենում հանրապետության երկրորդ և երրորդ նախագահներ Ռոբերտ Քոչարյանի և Սերժ Սարգսյանի հրապարակային ակտիվացման ֆոնին։ Թեև այնքան էլ ճիշտ չի լինի խոսել այն մասին, որ նրանք ինչ-որ պահի ամբողջությամբ դուրս են եկել խաղից։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Քոչարյանն ինքը Sputnik Արմենիային տված ծավալուն հարցազրույցում այդքան կտրուկ չէր խոսում իր վերադարձի վերաբերյալ ՝ ընդգծելով, որ «վերջին երկու-երեք տարին» ինքը կրկին մեծ քաղաքականության մեջ է։ Երկրորդ նախագահի քրեական հետապնդումը, որը, բացի իրավական կողմից, նաև ակնհայտ քաղաքական ենթատեքստ ունի, Քոչարյանին քաղաքական գործիչ էր դարձնում նույնիսկ այն դեպքում, եթե հանկարծ նա որոշեր լռության ուխտ անել և սկզբունքորեն հրաժարվել ցանկացած մեկնաբանությունից։
Մինչդեռ Սերժ Սարգսյանի նախագահության տարիներին նույնպես նրա նախորդը քննադատական գնահատականներ էր տալիս Հայաստանի իշխանության աշխատանքներին և երկրի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակին։
Իսկ եթե խոսենք Հայաստանի երրորդ նախագահի մասին, ապա նա նույնպես հայտարարություններ էր անում, նշանակալից հանդիպումներ էր անցկացնում դեռևս ներկայիս հասարակական աշխուժացումից առաջ։ Բայց այսօր, կարծես թե, գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանից դժգոհողների համակարգման մակարդակն ու ինտենսիվությունն ավելի բարձր են, քան առաջ։
Ընդհանուր հարթակում փորձում են համախմբվել ոչ միայն պետության նախկին առաջնորդները, այլև Վազգեն Մանուկյանը՝ լեգենդար «Ղարաբաղ» կոմիտեի հիմնադիր հայրերից մեկը, հետխորհրդային Հայաստանի առաջին վարչապետը, ինչպես նաև Ազգային անվտանգության ծառայության նախկին ղեկավար Արթուր Վանեցյանը։ Վերջինից, եթե դատենք 2018թ․-ի դեպքերով, Քոչարյանը տեսականորեն կարող է որոշակի պահանջներ ունենալ։ Բայց այսօր այդ բոլոր կերպարները պատրաստ են համախմբվել հանուն երկրում փոփոխությունների։
Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ հեռանկարում ընդդիմությունը շանս ունի։ Արդյո՞ք մենք կարող ենք խոսել այն մասին, որ իշխանությունները շփոթված են։ Թե՞ նման գնահատականն ընդամենը Փաշինյանի հակառակորդներին երազանքն է։ Աս հարցերին պատասխանելու համար հարկ է վերադառնալ 2020թ․-ի նոյեմբերի իրադարձություններին։ Դրանք, առանց չափազանցնելու, կարելի է դիտարկել որպես ներկայիս ներքաղաքական ճգնաժամի ելակետ։
Ղարաբաղյան օպտիկայի տարբերությունը
Հայաստանի վարչապետի համաձայնությունը հրադադարին՝ Լեռնային Ղարաբաղում տարածքային զգալի զիջումների գնով, շատերի կողմից ընկալվեց որպես դավաճանություն։ Երևանցի լրագրող Հայկ Խալաթյանը ստեղծված իրավիճակը բնութագրելու համար օգտագործեց «Հայկական Բրեստ-Լիտովսկ» փոխաբերությունը՝ նկատի ունենալով 1918 թվականին Ռուսաստանի բոլշևիկյան կառավարության և Գերմանիայի միջև կնքված կապիտուլյացիոն խաղաղ պայմանագիրը։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Մինչդեռ Ղարաբաղի ներկայիս հրադադարը նաև մեկ այլ պատմական զուգահեռ ունի, արդեն սեփական ազգային պատմությունից՝ Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը Հայաստանի Առաջին Հանրապետության և Քեմալական Թուրքիայի միջև, 1920թ․-ի դեկտեմբերի 2-ին, որը հանգեցրեց Հայաստանի նշանակալից տարածքային «նեղացմանը»։ Հարյուր տարի անց տեղի ունեցավ նույնքան մասշտաբային վերադասավորություն։
Լեռնային Ղարաբաղի նախագիծը նշանակալի չափով ինստիտուցիանալացրեց հետխորհրդային հայկական պետությունը։ Բայց այստեղ պետք է սկզբունքային կարևորության վերապահում անել։ Այդ հակամարտությունը տարբեր կերպ է ընկալվել Հայաստանի ներսում և դրա սահմաններից դուրս։ Եթե հայ քաղաքական գործչի, փորձագետի և անգամ բնակչի համար Հայաստանը, ԼՂՀ-ն և նախկին ԼՂԻՄ-ի շուրջ զբաղեցված 7 շրջանները ներկայանում էին որպես անվտանգության միասնական համալիր, ապա Ռուսաստանում, ինչպես նաև Արևմուտքի՝ էթնոքաղաքական հակամարտության կարգավորման մեջ ներգրավված երկրներում, դրանք երեք տարբեր սուբստանցիաներ էին, որոնք պահանջում էին տարբեր քաղաքական-դիվանագիտական գործիքներ։
Սա հասկանալու դեպքում շատ ավելի հեշտ է բացատրել, թե ինչու է Մոսկվան 2020թ․-ի նոյեմբերից հետո խոսում Ղարաբաղի վերջնական չորոշված կարգավիճակի մասին, բայց միաժամանակ դրանից առաջ բազմիցս հայտարարել էր հայկական կողմից զիջումների անհրաժեշտությունից (խոսքը նախկին ԼՂԻՄ-ի շուրջ 7 շրջանների մասին է)։ Նաև ավելի պարզ է դառնում ռուս խաղաղապահների հայտնվելը Ղարաբաղում, ինչը դե ֆակտո կանխեց 1995թ․-ի «սերբա-ուկրաինական» սցենարի կրկնությունը։
2020-ի արդյունքները․ ինչպես Ղարաբաղը Կովկասը վերադարձրեց լրահոսի առաջին հորիզոնական
Հայաստանում, սակայն, միանգամայն այլ դիտանկյուն է։ Այդ պատճառով էր 2020թ․-ի նոյեմբերին այդ երկրի կառավարությունը բախվեց բողոքի զանգվածային ցույցերի։ Եթե չլիներ ղարաբաղյան ամպրոպը, ամենայն հավանականությամբ նման սցենարը լուրջ շանսեր չէր ունենա պարզապես այն պատճառով, որ իր իշխանության երկուսուկես տարիների ընթացքում Նիկոլ Փաշինյանը հիմնավորապես մաքրել էր քաղաքական դաշտը։ Նրա մի շարք ընդդիմախոսների դեմ քրեական գործեր են բացվել, իսկ իշխանության բոլոր ճյուղերը, ինչպես նաև ԼՂՀ ղեկավարությունը քայլ առ քայլ անցան վարչապետի և նրա կողմնակիցների վերահսկողության տակ։ Բայց Ղարաբաղում ռազմական պարտությունը (և անգամ ոչ այնքան բուն պարտությունը, որքան հրադադարի պայմանները) վճռեցին նոր օրակարգը։
Անցյալի և ապագայի միջև
Սակայն այդ ժամանակից արդեն երեք ամիս է անցել։ Իսկ իշխանությանը հաջողվել է տեղում մնալ, չնայած բուռն կանխատեսումներին այն մասին, որ ղարաբաղյան ուղղությամբ «հանձնվելուց» հետո Փաշինյանն իր աթոռին նույնիսկ մի քանի օր չի մնա։ Ուրեմն, ի՞նչ տեղի ունեցավ, որ դա չհանգեցրեց իշխանության անհապաղ փոփոխությանը։
Նախևառաջ, վաչապետին հաջողվեց պահպանել մեծամասնությունը Ազգային ժողովում, չնայած Լեռնային Ղարաբաղում կրակի դադարեցման փաստաթղթի ստորագրումից հետո եղան դեպքեր, երբ իշխանական դաշինքի անդամ պատգամավորները վայր դրեցին մանդատները։ Միաժամանակ վարչապետն ինքը, նոյեմբերյան պարտությունից հետո որոշակի ցնցում ապրելուց հետո, կարողացավ ուշքի գալ։ Եվ անգամ դադարեց գործել բացառապես արձագանքման շրջանակներում։ Որոշ կադրային փոփոխությունների միջոցով նա կարողացավ պահպանել իրեն հավատարիմ կառավարությունը։
Այնուհետև, ամանորյա տոների նախօրեին՝ 2020թ․-ի դեկտեմբերի 25-ին, Փաշինյանը հայտարարեց, որ «կառչած չէ վարչապետական աթոռից», բայց և «չի կարող անփութորեն վերաբերվել կառավարությանը, վարչապետի պաշտոնին, որն իրեն տվել է ժողովուրդը»։ Նա նաև նշեց «բոլոր հարցերի պատասխանը ստանալու միակ միջոցը»․ անցկացնել արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։ Այս տարբերակն էր բարձրաձայնում նաև ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը։
Թվում էր՝ կարող է հիմք հայտնվել արտահերթ ընտրարշավի համար։ Հասկանալի է, որ իշխանություններին այդ միտքը չէր հիացնում, նրանք դրան ավելի շուտ հարկադրված էին արձագանքում։ Բայց պարզվեց, որ ընդդիմությունը ևս (ինչպես ներխորհրդարանական, այնպես էլ ԱԺ-ում մանդատ չունեցող) պատրաստ չէ ներքաշվել նախընտրական մրցավազքի մեջ։
©
Photo : provided by press office of Robert Kocharyan
Ընդդիմադիրներն իրավիճակը հետևյալ կերպ են տեսնում․ Փաշինյանի հրաժարականը, ժամանակավոր կառավարության ձևավորում և միայն որպես երրորդ փուլ՝ ընտրություններ։ Իշխանության ընդդիմախոսները պատճառաբանություններ ունեն։ Չէ՞ որ եթե ընտրությունները գործող իշխանությունն անցկացնի, այն անխուսափելիորեն առավելություն կստանա. վարչական ռեսուրսը ոչ ոք չի չեղարկել։ Բայց արդյունքում երկու մինուսը մեկ պլյուս տվեցին։ Եվ այն կառավարության և անձամբ Փաշինյանի օգտին ստացվեց։
Ներկայիս իշխող կոնֆիգուրացիայում ոչ ոք արտահերթ ընտրություններ չէր ուզում (թեև վարչապետն առաջարկում էր առարկայական քննարկում անցկացնել այդ հարցի շուրջ)։ Արդյունքում՝ դրանք չեն լինի։ Փետրվարի 7-ին իշխանական «Իմ քայլը» խմբակցությունը խորհրդարանում հանդիպում անցկացրեց վարչապետի հետ։ Բանակցությունների հիմնական եզրակացությունը` արտահերթ ընտրությունները հանրության շրջանում պահանջարկ չունեն։
Ընդդիմությունը դրա հետ ոչինչ անել չի կարող։ Հակառակը, այն փորձում է նախաձեռնությունն իր ձեռքը վերցնել։ Վազգեն Մանուկյանի ընդդիմադիր արշավն առաջին պլան բերելը, ինչպես երևում է, չտվեց այն արդյունքը, որի հույսն ունեին Փաշինյանի քննադատները։ Ինչպես այս հոդվածի հեղինակին ասաց մի հայտնի երևանցի լրագրող՝ «եթե նախկին վարչապետը նույնիսկ քաղաքական ծանր քաշային է, միևնույնն է` նախկին է»։
Ամեն թփի տակ խաղաղապահ չկա. որքանո՞վ էր լուրջ դեկտեմբերյան սրացումն Արցախում
Շատ երիտասարդ հայերի համար «Ղարաբաղ» կոմիտեն և 1988թ․-ի իրադարձություններն այլևս հաջողության և առաջընթացի հոմանիշ չեն։ Բացի այդ, հարկավոր են թե՛ նոր դեմքեր, թե՛ նոր գաղափարներ։ Առավել ևս, որ հայ հանրության մեջ կա այն գիտակցումը, որ չնայած Փաշինյանի և գործող կառավարության բոլոր բացթողումներին ու սխալներին, անցյալի լեգենդները (առանց որևէ հեգնանքի) ներկայիս աշխարհաքաղաքական ստատուս քվոն կոտրելու ռեսուրս չունեն։ Ինչպիսի բրեստ-լիտովսկյան կամ ալեքսանդրոպոլյան համ էլ որ այն ունենա։
©
Sputnik / Дмитрий Астахов
Այսօրվա դրությամբ Հայաստանում արտահերթ ընտրությունների հարցում շահագրգռված չեն նաև արտաքին աշխարհում։
Այսպես, Վլադիմիր Պուտինը մի քանի անգամ արտահայտվել է այն մասին, որ Փաշինյանի պոպուլիստական քննադատությունը «հայրենասիրական դիրքերից» չի օգնելու ո՛չ ղարաբաղյան կարգավորմանը, ո՛չ Կովկասի ընդհանուր իրավիճակին, ո՛չ էլ Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակին։
Այսպիսով, մենք տեսնում ենք, որ վարչապետը ուշքի է եկել ներքաղաքական ցնցումների առաջին շոկից։ Նրա կարգավիճակը չի կարելի հաստատուն համարել, իսկ առջևում հարյուրավոր հարցեր են` սկսած Ադրբեջանի հետ սահմանազատմամբ և վերջացրած սանիտարա-համաճարակաբանական իրավիճակով, տնտեսությամբ և անգամ ռազմական դրության ռեժիմով, որը չի չեղարկվել՝ չնայած հրադադարին։
Նիկոլ Փաշինյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Վլադիմիր Պուտինի հետ. քննարկվել է գերիների հարցը
Սակայն ներքաղաքական ռազմաճակատում նա առայժմ հաղթում է հակառակորդներին։ Հայաստանում մի քանի ամիս տևած բողոքների ակտիվությունը ցույց տվեց, որ գործող վարչապետի իրական այլընտրանքի դեֆիցիտ կա։ Եվ ռազմական դրությունն էլ նոկաուտի էֆեկտ չունի։
Վարչապետին քննադատողները պետք է հասկանան․ միայն անցյալին հղումներ անելով` ապագան անհնար է շահել։
Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության կարծիքի հետ։
Անհետ կորածների հարցով ռուս խաղաղապահներին 2500 արցախցի է դիմել
(Թարմացված է 10:30 05.03.2021)
Որոնումն իրականացվում է ռուսական խաղաղապահ զորախմբի զինծառայողների կողմից՝ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի, ադրբեջանական ու հայկական կողմերի ներկայացուցիչների հետ համագործակցությամբ:Արցախում ռուսական խաղաղապահ զորախմբի մարդասիրական արձագանքման կենտրոնը շարունակում է քաղաքացիների ընդունելությունը: Ստեղծվել է «թեժ գիծ»՝ Արցախում հակամարտության մասնակիցների, անհայտ կորածների մասին տեղեկություններ հավաքելու համար: Տեղեկությունը հայտնում է Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը։
«Նրանց որոնումն իրականացվում է ռուս խաղաղապահ զորախմբի զինծառայողների կողմից՝ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի, ադրբեջանական ու հայկական կողմերի ներկայացուցիչների հետ համագործակցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, օգնության համար քաղաքացիների ընդունելության կետ է դիմել շուրջ 2,5 հազար մարդ, այդ թվում 600 – ը՝ «թեժ գծի» հեռախոսով», - նշված է հաղորդագրության մեջ:
Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմը տեղակայվել է 5 տարի ժամկետով, որից հետո այդ ժամանակահատվածը մեխանիկորեն կերկարաձգվի ևս 5 տարով, եթե կողմերից որևէ մեկը ժամկետի ավարտից 6 ամիս առաջ չհայտարարի տվյալ դրույթի կիրառումը դադարեցնելու մտադրության մասին:
Քանի՞ ջոկատ է մասնակցում աճյունների որոնման աշխատանքներին
Հիշեցնենք` 2020թ.–ի նոյեմբերի 9-ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը համատեղ հայտարարություն են ընդունել ռազմական գործողությունների դադարեցման վերաբերյալ։
Եռակողմ հայտարարության համաձայն` Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծի և Լաչինի միջանցքի երկայնքով տեղակայվել է Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմը ՝ 1960 զինծառայողներով, հրաձգային զենքով, 90 զրահամեքենաներով, 380 միավոր ավտոմոբիլային և հատուկ տեխնիկայով:
Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմը տեղակայվել է 5 տարի ժամկետով, որից հետո այդ ժամանակահատվածը մեխանիկորեն կերկարաձգվի ևս 5 տարով, եթե կողմերից որևէ մեկը ժամկետի ավարտից 6 ամիս առաջ չհայտարարի տվյալ դրույթի կիրառումը դադարեցնելու մտադրության մասին:
Ղարաբաղում խաղաղապահ գործողության գինն ու վարկանիշը. թվերն ավելի քան խոսուն են